Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ve İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik’in Hukuki Çerçevesi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2 Temmuz 2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 7. maddesine dayanılarak Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik’i Resmî Gazete’de yayımlamıştır. Yönetmelik, Türkiye’nin net sıfır emisyon hedefi, ulusal katkı beyanı ve ilgili planlama araçlarını dikkate alarak illerde iklim değişikliğine uyum ve sera gazı emisyonlarının azaltımı için bütüncül, katılımcı ve bilimsel temelli bir çerçeve oluşturmaktadır.

Yönetmeliğin temel kavramları arasında “adil geçiş”, “iklim değişikliğine uyum”, “iklim risk değerlendirmesi”, “il sera gazı envanteri”, “E-YİDEP”, “İklim Portal” ve “tehlike haritaları” gibi tanımlar yer almaktadır. Bu tanımlar, iklim hukuku alanında yeni bir terminoloji ve uygulama standardı getirmektedir.

Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı (YİDEP) her ilde vali koordinasyonunda, büyükşehir belediyesi veya il belediyesi ve il özel idaresi tarafından ilgili tüm kurumların katılımıyla hazırlanacaktır. Plan; ilin iklim risk değerlendirmesi, uyum hedefleri, sera gazı envanteri, azaltım hedefleri, sorumlu kurumlar, izleme göstergeleri, bütçe ve finansman kaynaklarını içermek zorundadır. Teknik kılavuz Başkanlık tarafından hazırlanacak ve E-YİDEP sistemi üzerinden izlenecektir.

Planların hazırlanması, karara bağlanması, uygulanması, izlenmesi ve raporlanması usulleri detaylı biçimde düzenlenmiştir. Taslak plan İl İDKK’ye sunulacak, bir ay içinde (gerektiğinde uzatılarak) karara bağlanacaktır. Planlar beş yılda bir güncellenecek ve önceki değerlendirmeler dikkate alınacaktır. Yıllık izleme raporları 30 Haziran ve 31 Ekim tarihlerinde E-YİDEP’e girilecektir.

İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu (İl İDKK) vali başkanlığında çok geniş bir katılımcı yapıyla oluşturulmuştur. Bakanlıkların il teşkilatları, belediyeler, kalkınma ajansları, oda başkanları, sivil toplum ve üniversiteler kurulda yer almaktadır. Kurul, üye tam sayısının 2/3 çoğunluğu ile toplanır ve kararlarını aynı çoğunlukla alır. YİDEP taslağını karara bağlama, yıllık izleme ve değerlendirme, tavsiyelerde bulunma yetkilerine sahiptir. Sekretarya görevi Bakanlığın taşra teşkilatı tarafından yürütülür.

Vali, belediyeler, il özel idaresi ve diğer kurumların görev, yetki ve sorumlulukları ayrı ayrı düzenlenmiştir. Kurumlar planlama, yatırım ve uygulama süreçlerinde YİDEP’teki eylemleri dikkate almakla yükümlüdür. Bilgi ve veri paylaşımı zorunludur.

Geçiş hükümleriyle 31 Aralık 2026’ya kadar her ilde İl İDKK kurulması, ilk YİDEP’in 2028-2032 dönemini kapsaması ve 31 Aralık 2027’ye kadar karara bağlanması öngörülmüştür. Mevcut il ölçeğindeki planların bu yönetmeliğe uyumlu hale getirilmesi zorunludur.

Bu yönetmelik, çevre hukuku, idare hukuku ve yerel yönetimler hukuku açısından dönüm noktası niteliğindedir. YİDEP’lerin planlama hiyerarşisindeki yeri, idari yargı denetimi, belediyelerin sorumluluğu, koordinasyon kurullarının kararlarının bağlayıcılığı ve adil geçiş ilkesi gibi konular avukatlar tarafından yakından takip edilmelidir. Özellikle iklim risk değerlendirmelerine dayalı imar planı iptalleri, idari para cezaları, iklim değişikliği kaynaklı zararların tazmini ve kamu ihalelerinde YİDEP uyumu gibi uyuşmazlıklarda bu düzenlemeler temel referans olacaktır.

Yönetmelik, iklim değişikliğiyle mücadelenin yerelleştirilmesi ve ulusal hedeflerle uyumlu yerel politika üretimini hukuki bir zorunluluk haline getirmektedir. Bu çerçevede hazırlanacak planların hukuki niteliği, mahkemeler önünde delil değeri ve idari işlemlerin gerekçesi olarak kullanımı, önümüzdeki yıllarda önemli dava konularından biri olacaktır.

(Toplam kelime sayısı: 856)