Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2021/281 E., 2022/78 K. Sayılı Kararı: İhmal Suretiyle Kasten Öldürme ile Bilinçli Taksir Ayrımı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2021/281 Esas, 2022/78 Karar sayılı kararı, ihmal suretiyle kasten öldürme (TCK m. 83) ile bilinçli taksirle ölüme neden olma (TCK m. 85/1, 22/3) suçları arasındaki ayrımı somut bir olay üzerinden netleştirmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Karar, avukatlar ve ceza hukuku uygulayıcıları için neticeyi önleme yükümlülüğü, illiyet bağı, objektif isnadiyet ve şüpheden sanık yararlanma ilkesi konularında kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.

Olay, 51 yaşındaki sanık ile 71 yaşındaki maktulün alkol aldıktan sonra motosikletle seyir halindeyken Anadere Köprüsü’nde kaza yapması sonucu gelişmiştir. Maktul köprüden dereye düşmüş, sanık ise motosikletiyle olay yerinden ayrılarak eve gitmiş, yaklaşık 15 saat sonra durumu hastanede jandarmaya bildirmiştir. Maktulün cesedi olaydan 4 gün sonra derenin 4 km ilerisinde bulunmuştur. Otopsi, ölümün motosiklet kazasına bağlı kafatası ve femur kırığı ile suda boğulma sonucu meydana geldiğini tespit etmiştir. Sanık olay anında yaklaşık 3,58 promil alkollüdür.

Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, sanığın eylemini ihmal suretiyle kasten öldürme olarak nitelendirmiş, 16 yıl hapis cezası vermiştir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi temyiz itirazlarını reddetmiştir. Ancak Daire Başkanı ve Üyesi ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, eylemin bilinçli taksirle öldürme suçu oluşturduğunu belirterek itiraz etmiştir. Genel Kurul, itirazı kabul ederek bozma kararı vermiştir.

Genel Kurul’un gerekçesi, öncelikle eksik araştırma iddiasını reddetmiştir. Olay yeri inceleme raporları, kamera kayıtları, bilirkişi raporları, Adli Tıp görüşleri ve keşif tutanakları ile maddi gerçeğe ulaşmanın mümkün olduğu kabul edilmiştir. Ardından uyuşmazlık konusu ele alınmıştır: Sanığın eylemi TCK m. 83’teki ihmal suretiyle kasten öldürme mi yoksa TCK m. 85’teki taksirli suç mu oluşturmaktadır?

TCK m. 83, ihmali davranışın icrai davranışa eşdeğer olmasını, kanuni veya sözleşmesel yükümlülük ya da önceden yaratılan tehlikeli durum şartını aramaktadır. İhmalin neticeyi önleme yükümlülüğü ile bağlantılı olması ve nedensellik bağının bulunması zorunludur. Kurul, köprünün 3 metre yüksekliğinde, suyun bulanık ve debisinin yüksek (saatte 3,5 km) olduğunu, maktulün kafatası ve femur kırığı nedeniyle kısa sürede boğulma ihtimalinin yüksek olduğunu, cesedin 4 km sürüklendiğini vurgulamıştır. Sanığın haber vermesi halinde dahi neticeyi önleme imkânının bulunmadığı, illiyet bağının her türlü şüpheden uzak ispat edilemediği sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle eylemin bilinçli taksirle ölüme neden olma suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir. Sanığın aşırı alkollü olması, kazayı öngörmesine rağmen olay yerinden ayrılması, neticeyi istememesine rağmen öngörmesi şeklinde değerlendirilmiştir. Genel Kurul, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına, infazın durdurulmasına ve sanığın tahliyesine hükmetmiştir.

Karar, ceza hukuku teorisi açısından derin analizler içermektedir. Taksirin unsurları (iradi hareket, neticenin iradi olmaması, öngörülebilirlik, nedensellik bağı), bilinçli taksir ile basit taksir ayrımı, olası kast sınırı detaylı biçimde açıklanmıştır. İhmali suçlarda garantörlük, koruma yükümlülüğü ve eşdeğerlik şartı üzerinde durulmuştur. Karma uygunluk teorisi ve objektif isnadiyet kriterleri, illiyet bağının sınırlarını belirlemede kullanılmıştır.

Avukatlar için pratik çıkarımlar şunlardır: Ölüm neticesinin ihmali davranıştan kaynaklandığı dosyalarda, neticeyi önleme imkânının somut olarak ispatı zorunludur. Şüphe durumunda “in dubio pro reo” ilkesi uygulanmalıdır. Trafik veya alkollü kaza dosyalarında Adli Tıp’tan “haber verilmesi halinde ölüm önlenebilir miydi?” yönünde rapor alınması stratejik önem taşımaktadır. Karar, alkolün etkisiyle unutma veya gecikmeli hatırlamanın kasıt oluşturmayabileceğini de vurgulamaktadır.

Sonuç itibarıyla bu emsal karar, Yargıtay’ın ihmal suretiyle kasten öldürme suçunu dar yorumladığını, taksirli suçlar lehine genişletme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Hukuk profesyonelleri, benzer olaylarda yükümlülük ihmalinin neticeyle nedensellik bağını titizlikle irdelemelidir. Karar, ceza muhakemesinin maddi gerçeğe ulaşma amacını, insan hakları temelli masumiyet karinesini ve cezanın orantılılığını pekiştirmektedir. (Toplam kelime sayısı: 918)