Yargıtay 8. Hukuk Dairesi: Rehin Hakkına Dayalı İflasta İstihkak İddiası Kabul Edilemez

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2017/14311 Esas, 2017/10340 Karar sayılı ilamı, iflas masasındaki paralar üzerinde rehin, hapis, takas ve mahsup haklarına dayanılarak açılan istihkak davalarının sınırlarını belirlemesi bakımından iflas hukuku pratiğinde önemli bir yere sahiptir. Karar, özellikle bankaların iflas etmiş müşterilerinin hesaplarındaki paralar üzerindeki hak iddialarının hukuki niteliğini netleştirmektedir.

Dava, bir bankanın, müflis şirketin hesabında bulunan 16.862,73 TL üzerinde blokaj ve risk nedeniyle istihkak iddiasında bulunması üzerine iflas idaresinin bu parayı talep etmesiyle ortaya çıkmıştır. Banka, genel kredi sözleşmesi kapsamında 31.720 TL çek taahhüt kredi riski bulunduğunu, rehin ve takas haklarını öne sürerek paranın iflas masasına devredilmesine itiraz etmiştir. İflas idaresinin istihkak iddiasını reddetmesi üzerine banka, İİK m. 228 kapsamında dava açmıştır.

İlk Derece Mahkemesi, İİK m. 184, 185 ve 219 hükümlerini birlikte değerlendirerek, rehin veya hapis hakkına dayanılmasına rağmen malların iflas dairesine tevdi edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddine karar vermiştir. Kararın temyizi üzerine Yargıtay, mahkeme kararını onamıştır.

Dairenin onama gerekçesi, iflas hukukunun temel ilkelerinden birini bir kez daha vurgulamaktadır: İflasta istihkak davasının konusu yalnızca mülkiyettir. Baki Kuru’nun İcra ve İflas Hukuku eserinde (s. 288) ve Şanal Görgün’ün çalışmalarında da belirtildiği üzere, üçüncü kişi mülkiyet dışında bir hakka (rehin, hapis, takas vb.) dayanarak iflas masasında kayıtlı mal için istihkak davası açamaz. Bu tür iddialar, sıra cetveline itiraz davası (İİK m. 235) şeklinde ileri sürülmelidir.

Somut olayda banka, rehin hakkına dayanmıştır. İİK m. 185 uyarınca rehinli mallar rüçhan hakkı mahfuz kalmak üzere masaya girer. Ancak bu rüçhan hakkı, istihkak davası ile korunamaz. Bankanın genel kredi sözleşmesinden doğan hakları, iflas masasının teşekkülü sırasında dikkate alınmakla birlikte, paranın fiilen iflas dairesine tevdi edilmesini engellemez. Aksi halde, iflasın amacına (alacaklıların eşit şartlarda paylaştırılması) aykırı sonuçlar doğar.

Kararda, İİK m. 219’un da önemi vurgulanmıştır. Müflisin mallarını her sıfatla ellerinde bulunduranlar, hakları mahfuz kalmak kaydıyla bunları daire emrine tevdi etmek zorundadır. Aksi halde cezai ve hukuki sorumluluk doğmaktadır. Bankanın blokaj uygulaması, bu zorunluluğu ortadan kaldırmamaktadır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, Ali Güneren’in “İcra ve İflas Hukukunda İstihkak Davaları” (s. 1624) eserine atıfta bulunarak, sınırlı ayni haklara veya tapuya tescil edilen kişisel haklara dayalı istihkak iddialarının sıra cetveline itiraz olarak değerlendirilmesi gerektiğini bir kez daha teyit etmiştir. Bu ayrım, iflas hukukunda sıkça karıştırılan bir konudur ve hatalı dava türü seçimi, usulden ret kararıyla sonuçlanabilmektedir.

Kararın avukatlar için pratik çıkarımları oldukça önemlidir. Banka ve finans kurumları avukatları, iflas durumunda müşterilerinin hesaplarındaki paralar için rehin veya takas iddiasında bulunurken, istihkak davası yerine sıra cetveline itiraz yolunu tercih etmelidir. Aksi halde, dava usulden reddedilecek ve zaman kaybı yaşanacaktır.

Ayrıca karar, iflas idarelerinin de yetkilerini hatırlatmaktadır. İflas dairesi, masanın teşekkülü açısından tüm hak ve alacakları tespit etmekle yükümlüdür. Rehinli alacaklıların rüçhan hakları, tasfiye sırasında sıra cetvelinde korunur; ancak paranın fiilen masaya girmesi engellenemez.

Sonuç olarak Yargıtay, rehin hakkına dayalı istihkak iddiasının reddi yönündeki ilk derece kararını onayarak, iflas hukukunda “istihkak davası = sadece mülkiyet” ilkesini pekiştirmiştir. Bu içtihat, iflas dosyalarında taraf olan banka avukatları, iflas idareleri ve alacaklı vekilleri için bağlayıcı bir çerçeve sunmaktadır. Karar, İİK m. 366 ve HUMK m. 428 uyarınca oybirliğiyle verilmiştir.

Uygulamada bu karar, özellikle çek taahhüt kredisi kullanan şirketlerin iflasında bankaların haklarını nasıl koruyacağı konusunda önemli bir yol göstericidir. İstihkak yerine itiraz yolunun kullanılması, hem usul ekonomisine katkı sağlar hem de iflas masasının hızlı tasfiyesini mümkün kılar. (612 kelime)