Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2022/13320 E., 2024/10390 K. sayılı Kararı: Sigorta Tahkiminde Ceza Davasının Bekletici Mesele Olması ve Tahkim Yargılamasının Sona Erdirilmesi

Sigorta Tahkim Komisyonu’nda yürütülen yargılamalarda, özellikle trafik kazalarına bağlı bedensel zarar ve sürekli iş göremezlik tazminatı taleplerinde kusur tespiti sıklıkla tartışma konusu olmaktadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 05.11.2024 tarihli ve 2022/13320 Esas, 2024/10390 Karar sayılı ilamı, bu tartışmalara önemli bir açıklık getirmekte ve tahkim yolunun her uyuşmazlık için uygun olmadığını bir kez daha vurgulamaktadır.

Olayda, davacı 28.08.2020 tarihinde sürücüsü olduğu araçla, davalı sigorta şirketi tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) poliçesiyle teminat altına alınan araç ve bir başka araçla karıştığı trafik kazasında yaralanmıştır. Davacı, sürekli iş göremezlik nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak 5.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur. Uyuşmazlık Hakem Heyeti, alınan kusur raporuna göre davacının %100 kusurlu olduğuna kanaat getirerek davayı reddetmiştir.

Davacı vekilinin itirazı üzerine İtiraz Hakem Heyeti ise dosyadaki Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi raporunun “alternatifli” nitelikte olduğunu, maddi vakıanın ancak ceza mahkemesi ilamı ile kesin olarak belirlenebileceğini tespit etmiştir. Dosyada Akyazı 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 2022/414 Esas sayılı ceza davasının 15.11.2022 tarihine talik edildiği, ceza kovuşturmasının kesinleşme süresinin de gözetilmesi gerektiği gerekçesiyle, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 435/1-c maddesi uyarınca tahkim yargılamasının sona erdirilmesine karar vermiştir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesinde tarafların iddia ve savunmalarını, dayandıkları delilleri, uyuşmazlığa uygulanması gereken 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 54, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 89, 90, 91, 111, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nı detaylı biçimde değerlendirmiştir. Daire, ceza yargılamasında sigortalı araç sürücüsünün beraat etmesi ve uyuşmazlığın Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde çözülmesinin mümkün olmadığı yönündeki İtiraz Hakem Heyeti gerekçesini isabetli bulmuştur. Sonuç olarak davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddine ve İtiraz Hakem Heyeti kararının onanmasına oy birliğiyle hükmetmiştir.

Bu karar, avukatlar açısından kritik mesleki çıkarımlara sahiptir. Öncelikle, kusur tespitinin ceza dosyasına bağlı olduğu, çelişkili ya da alternatif raporların bulunduğu dosyalarda tahkim yoluna başvurmadan önce ceza soruşturmasının akıbetinin dikkatlice değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Tahkimin dört aylık yasal karar süresi (Sigortacılık Kanunu m. 30/16) içinde karar verilemeyeceği baştan öngörülebilen uyuşmazlıklarda, doğrudan yetkili mahkemeye başvurmak zamanaşımı riskini minimize edecektir.

İkinci önemli nokta, HMK m. 435/1-c’nin tahkim yargılamasının sona erdirilmesi için kullanılabilecek bir araç olarak kabul edilmiş olmasıdır. Bu hüküm, bekletici mesele niteliğindeki ceza davasının uzun sürmesi halinde tahkim sürecinin hukuken devam ettirilemeyeceğini teyit etmektedir. Ancak karar, tahkimin sona ermesi halinde mahkemeye geçiş için kanunda herhangi bir kolaylaştırıcı düzenleme bulunmadığını da dolaylı olarak hatırlatmaktadır. Bu boşluk, pratikte zamanaşımı def’iyle karşılaşma riskini artırmaktadır.

Avukatlar, müvekkillerine danışmanlık verirken şu hususları mutlaka vurgulamalıdır: (i) Sigorta tahkimine başvurmadan önce ceza dosyası ile ilgili güncel bilgi alınmalı, (ii) alternatifli kusur raporlarının tek başına yeterli olmayacağı durumlarda mahkeme yolunun tercih edilmesi daha güvenli olabilir, (iii) tahkim sürecinde ceza davasının bekletici mesele yapılması talebiyle karşılaşıldığında, sürenin işlemeye devam edeceği ve zamanaşımı açısından ek önlemlerin (dürüstlük kuralına dayalı itirazlar gibi) alınması gerektiği müvekkile açıklanmalıdır.

Karar aynı zamanda Sigortacılık Kanunu m. 30 sisteminin sınırlarını da göstermektedir. Tahkim mekanizması hız amacıyla kurulmuş olsa da, ceza soruşturmasına bağlı kusur uyuşmazlıklarında bu hız avantajı ortadan kalkmakta, hatta hak sahibini zaman kaybına uğratabilmektedir. Yargıtay’ın onama kararı, alt derece hakem heyetlerinin bu tür dosyaları baştan mahkemeye yönlendirme yetkisini dolaylı olarak onaylamıştır.

Sonuç olarak, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2022/13320 E., 2024/10390 K. sayılı kararı, sigorta avukatlarının tahkim stratejilerini gözden geçirmelerini zorunlu kılan önemli bir emsal teşkil etmektedir. Özellikle bedensel zarar ve maluliyet tazminatı dosyalarında, ceza davasının kesinleşmesinin beklenmesinin zorunlu olduğu durumlarda tahkim yerine doğrudan dava yolunun tercih edilmesi, müvekkil menfaatleri açısından daha koruyucu bir yaklaşım olacaktır. Bu karar, aynı zamanda kanun koyucuya da tahkimden mahkemeye geçişte zamanaşımını koruyan açık bir düzenleme yapması gerektiği mesajını vermektedir.

(Toplam kelime sayısı: 728)