Ücretli Karayollarında Yabancı Plakalı Araçlara İlişkin Yeni Yönetmelik: Geçiş Ücretleri, İdari Para Cezaları ve Tahsilat Usulleri

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Hizmetleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin sekizinci ve onuncu fıkralarına dayanılarak “Ücretli Karayollarında Yabancı Plakalı Araçlara Ait Geçiş Ücretleri ve İdari Para Cezaları ile Cezaların Tahsiline İlişkin Yönetmelik”i yayımlamıştır. Bu Yönetmelik, 17 Şubat 2017 tarihli önceki Yönetmeliği yürürlükten kaldırmakta ve yabancı plakalı araçlar bakımından geçiş ücretleri, idari para cezaları, gümrük kapılarındaki tahsilat prosedürü ve veri paylaşımı gibi konuları kapsamlı biçimde düzenlemektedir.

Yönetmelik’in 4. maddesine göre yabancı plakalı araçlar, ücretli karayollarını kullanmaları halinde Geçiş Ücretleri Tarifesi’ne göre usulüne uygun geçiş ücreti ödemek zorundadır. Abonelik esası getirilmiş olup, geçiş ücretini ödemek için HGS veya benzeri sistemlerin abonesi olmak ve yeterli bakiyeye sahip etiket bulundurmak zorunludur. Araç sahibi veya sürücü, etiketin sağlam ve çalışır durumda olmasından, ön cama uygun yapıştırılmasından ve plakaların okunaklı olmasından sorumludur.

İdari para cezası ve ceza rejimi, Yönetmelik’in 6. maddesinde detaylandırılmıştır. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesinin birinci ve yedinci fıkraları uyarınca, ödemesiz geçiş yapan yabancı plakalı araçlara geçiş ücretine ilave olarak dört katı tutarında idari para cezası verilir. Ödemesiz geçiş tarihinden itibaren 15 gün içinde geçiş ücretinin ödenmesi halinde idari para cezası tahsil edilmez. 15 günü takip eden 30 gün içinde geçiş ücreti ile birlikte bir kat idari para cezası ödenirse, ceza bir kat olarak uygulanır ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/6 indirimi uygulanmaz. 45. günden sonra ise geçiş ücreti + dört kat ceza tahsil edilir.

4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar kapsamında işletme hakkı verilen otoyollarda ise benzer kademeli ceza sistemi işletici şirket tarafından uygulanır. Tebligat şartı aranmaksızın sürücünün bilgilendirilmesi suretiyle tahsilat yapılır.

Yönetmelik’in 8. maddesi, yabancı plakalı araçların otoyol ücret toplama istasyonlarında ödeme yapmadan geçiş yapması halinde öncelikle ülke içindeki ödeme kanallarından tahsilatın gerçekleştirilmesini, bunun mümkün olmaması halinde sınır kapılarında gümrük idaresi tarafından borç sorgulaması yapılarak çıkış izni verilmemesini öngörmektedir. Gümrük kapılarında banka/kredi kartı veya nakit ödeme imkânı sağlanmıştır.

Veri paylaşımı ve elektronik sorgulama mekanizmaları (Madde 10), Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) ile Hazine ve Maliye Bakanlığı (Muhasebat Genel Müdürlüğü) ve Ticaret Bakanlığı sistemleri arasında plaka bazında entegrasyonu zorunlu kılmaktadır. Bu sayede gümrük çıkışlarında borçların anlık görüntülenmesi mümkün hale gelmiştir.

Tahsilat hükümleri (Madde 11), KGM tarafından işletilen yollar için tahsil edilen idari para cezalarının genel bütçeye, geçiş ücretlerinin ise KGM’ye aktarılacağını; işletici şirketlere ait yollarda ise tahsilatın %60’ının genel bütçeye, %40’ının ise ilgili işleticiye aktarılacağını düzenlemektedir.

Hukuki Değerlendirme ve Avukatlara Yönelik Mesleki Çıkarımlar

Yönetmelik, yabancı plakalı araç sahipleri ve sürücüleri ile bunların Türkiye’deki hukuki temsilcileri için önemli idari yaptırım riskleri içermektedir. Özellikle kademeli ceza sistemi, 15-30-45 günlük sürelerin titiz takip edilmesini gerektirmektedir. Avukatlar, müvekkillerine idari para cezasına itiraz yollarını (idari yargı, sulh ceza hakimliği), Kabahatler Kanunu’nun indirim hükümlerinin uygulanmayacağı durumları ve gümrük çıkışlarında doğabilecek gecikmelerin ticari sonuçlarını açıklamalıdır.

Yönetmelik, aynı zamanda otoyol işletmeciliği yapan şirketlerin avukatları için de tahsilat, veri paylaşımı ve muhasebe birimleri ile koordinasyon yükümlülüklerini artırmaktadır. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesi ile bağlantılı olarak düzenlenen bu usuller, idari işlemlere karşı açılacak davalarda “ölçülülük”, “idari usul” ve “hukuki güvenlik” ilkelerinin sıkça tartışılacağı bir alan yaratmaktadır.

Avukatlar, müvekkillerinin HGS aboneliği, bakiye takibi, etiket sorumluluğu ve plakaya bağlı borç sorgulama süreçlerinde uyum programları oluşturmalı, olası cezaların iptali veya azaltılması için delil toplama (GPS kayıtları, ödeme dekontları, zaman aşımı itirazları) stratejileri geliştirmelidir. Özellikle uluslararası lojistik ve turizm şirketleri için bu Yönetmelik, sözleşmelerde geçiş ücreti ve ceza riskinin dağılımı konusunda revizyon ihtiyacı doğurmaktadır.

Sonuç olarak, yeni Yönetmelik ücretli karayolu kullanımında yabancı plakalı araçlar bakımından disiplinli bir tahsilat ve yaptırım rejimi getirmekte, hem idari hem de ticari hukuk uygulamalarını yakından etkilemektedir. Hukuk profesyonelleri, Yönetmelik’in getirdiği süreler, tahsilat kanalları ve elektronik sorgulama mekanizmalarını yakından izleyerek müvekkillerine proaktif hukuki destek sağlamalıdır.

(Makale yaklaşık 680 kelime olup, 6001 sayılı Kanun, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, ilgili diğer kanunlar ve Yönetmelik’in tam metni ile birlikte değerlendirilmelidir.)