Şüpheliye ait cep telefonunun incelenmesi: Yasal dayanak, sınırları ve tesadüfen elde edilen delillerin hukuki niteliği

Ceza soruşturmalarında şüpheliye ait cep telefonunun incelenmesi, temel hak ve özgürlüklerle doğrudan ilgili bir koruma tedbiridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) bu inceleme, "bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma" (m.134) ile "telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması" (m.135) başlıklı iki ayrı koruma tedbiri kapsamında düzenlenmiştir. Her iki tedbir de somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması şartına bağlıdır.

Cep telefonlarının hukuki niteliği, inceleme yetkisinin dayanağını belirler. Tuşlu analog modeller yalnızca haberleşme işlevi gördüğünden bilgisayar özelliği taşımaz ve CMK m.135 kapsamında incelenir. Akıllı cep telefonları ise hem haberleşme hem de veri depolama, işleme ve internet erişimi özelliklerine sahip olduğundan her iki maddeyi de gündeme getirir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi'nin 02.12.2021 tarihli kararı, akıllı telefonlardaki haberleşme kayıtlarının CMK m.135, bilgisayar özelliği taşıyan veri ve kayıtların ise m.134 kapsamında incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Ceza Genel Kurulu'nun 26.03.2025 tarihli 2024/470 E., 2025/147 K. sayılı kararı da internet yoluyla gerçekleştirilen iletişime ilişkin kayıtların m.134 kapsamında aranabileceğini, ancak geçmişe dönük iletişimin m.135'e göre denetlenemeyeceğini belirtmiştir.

Uygulamada en kritik sorun, tek bir kararla (genellikle m.134) cep telefonunun hem bilgisayar hem de iletişim yönünün incelenmesidir. Oysa muhaberat hürriyetini (Anayasa m.22) doğrudan etkileyen iletişimin denetlenmesi, m.135/6 uyarınca ayrı bir hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı kararı gerektirir. İnternet yoluyla yapılan mesajlaşmaların m.134 kapsamında incelenmesi, Anayasa m.13 ve m.22'ye aykırılık oluşturabilir. Bu nedenle, akıllı telefon incelemesinde her iki maddeye dayanak oluşturacak ayrı karar alınması, usul ekonomisi ve temel hakların korunması açısından zorunludur.

Tesadüfen elde edilen deliller bakımından CMK m.138 iki ayrı hüküm içermektedir. m.138/1, arama veya elkoyma sırasında yürütülen soruşturmayla ilgisi olmayan ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandıran her türlü delilin muhafaza altına alınmasını ve Cumhuriyet savcısına bildirilmesini öngörür. m.138/2 ise telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen deliller için daha dar bir düzenleme getirir: yalnızca CMK m.135/8'de sayılan katalog suçlara (örneğin Anayasal düzene karşı suçlar, örgütlü suçlar, uyuşturucu ticareti vb.) ilişkin deliller muhafaza altına alınabilir. Katalog dışı suçlara ilişkin deliller imha edilmelidir.

Cep telefonu incelemesi m.134 kapsamında yapılıyorsa, tesadüfen elde edilen her delil m.138/1 uyarınca değerlendirilebilir. Ancak inceleme m.135 kapsamında ise (ki akıllı telefonlardaki mesajlaşmalar için bu geçerlidir), yalnızca katalog suçlara ilişkin deliller kullanılabilir. Bu ayrım, özellikle ByLock, ankesörlü hat aramaları ve operasyonel hat incelemelerinde sıkça karşılaşılan sorunları önlemek açısından kritik önemdedir. Kolluk tarafından şifrenin zorla alınması veya ikna yoluyla elde edilmesi hâlinde elde edilen deliller hukuka aykırı sayılır ve CMK m.206/2-a, m.217/2, m.289/1-i uyarınca kullanılamaz.

Uygulamada karşılaşılan diğer bir sorun, ön inceleme tutanağı adı altında yapılan incelemelerin usulüne uygun karar olmadan gerçekleştirilmesidir. Bu tür işlemler, nemo tenetur ilkesini (Anayasa m.38/5) ihlal edebilir. Ayrıca, iletişimin denetlenmesi sırasında tanıklıktan çekinme hakkı olan kişilerle (CMK m.45) yapılan görüşmelerin kayda alınması yasaktır (m.135/3); bu kayıtlar derhal yok edilmelidir.

Avukatlar açısından bu kararlar, savunma stratejilerinde şu hususların öne çıkarılmasını gerektirir: (i) inceleme kararının m.134 ve m.135'e ayrı ayrı dayandırılması zorunluluğu, (ii) tesadüfen elde edilen delillerde katalog suç ayrımı, (iii) hukuka aykırı yöntemle elde edilen delillerin reddi (CMK m.206/2-a), (iv) şifrenin alınma usulünün hukuka uygunluğu. Özellikle örgütlü suç soruşturmalarında, delillerin serbestçe takdir edilmesi ilkesiyle şüpheden sanık yararlanır ilkesinin dengeli uygulanması büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak, cep telefonu incelemesi hem teknik hem hukuki boyutlarıyla titiz bir usul gerektirir. Yargıtay kararları, bu alanda standart oluşturmakta ve temel hakların korunmasını ön plana çıkarmaktadır. Uygulamada bu standartlara uyulması, hem soruşturma etkinliğini artıracak hem de hukuka aykırı deliller nedeniyle olası bozmaların önüne geçecektir. (Kelime sayısı: 728)