Pregabalin Maddesi Özelinde Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde Ticareti Yapma veya Sağlama Suçu

Pregabalin, merkezi sinir sistemini etkileyen antiepileptik bir etkin maddedir. Türkiye'de Lyrica, Regapen, Galara gibi ticari isimlerle piyasaya sunulan bu ilaçlar, kötüye kullanım potansiyelinin artması nedeniyle Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) kararıyla 1 Nisan 2019 tarihinden itibaren yeşil reçeteye tabi tutulmuştur. Bu tarihten itibaren pregabalin, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçunun konusunu oluşturabilecek bir statü kazanmıştır.

Pregabalin’in Tıbbi ve Hukuki Niteliği

Pregabalin esas olarak nöropatik ağrı, fibromiyalji, parsiyel epilepsi ve yaygın anksiyete bozukluğu tedavisinde kullanılır. Ancak yüksek dozlarda bağımlılık yapıcı etkisi, ani kesilmesi halinde ağır yoksunluk sendromu ve özellikle alkol, opioid veya benzodiazepinlerle birlikte kullanıldığında solunum depresyonu riski taşıması nedeniyle kontrollü madde statüsüne alınmıştır. Hekim kontrolü dışında kullanımı, araç kullanma yasağı ve intihar düşüncesi artışı gibi yan etkileri de göz ardı edilmemelidir.

TCK Madde 188 Kapsamında Pregabalin Suçu

TCK’nın 188. maddesi, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunu düzenlemektedir. Pregabalin, klasik uyuşturucular (eroin, kokain) arasında sayılmamakla birlikte, 188/6. fıkra kapsamında “reçeteye tabi olmakla birlikte uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran ilaçlar” kategorisinde değerlendirilmektedir.

Suçun seçimlik hareketleri geniş kapsamlıdır: satmak, satışa arz etmek, başkalarına temin etmek (hediye etmek dahil), sevk etmek, nakletmek, depolamak veya satın almak. Bu fiillerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir. Temel ceza 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır. Ancak TCK 188/6 uyarınca pregabalin gibi yeşil reçeteli bir ilaç söz konusu olduğunda, verilecek ceza yarıya kadar indirilebilir. Mahkeme, somut olayın ağırlığına, miktara ve kastın yoğunluğuna göre bu indirimi tam veya kısmi olarak uygulayabilir.

Nitelikli Haller ve Cezanın Artırılması

TCK 188/3-5 maddelerinde düzenlenen nitelikli haller pregabalin suçunda da uygulanmaktadır. Okul, yurt, ibadethane, hastane veya gençlik merkezi gibi yerlerin 200 metre yakınında işlenmesi halinde ceza yarı oranda artırılır. Üç veya daha fazla kişinin iştiraki ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi de cezayı ağırlaştıran hallerdendir.

Kullanım ve Ticaret Ayrımı – Yargıtay Ölçütleri

Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, ele geçirilen pregabalin miktarının, saklanma şeklinin, yan delillerin (terazi, poşetleme, yüksek miktarda nakit, mesajlaşmalar) ve stoklama durumunun ticaret kastını gösterip göstermediğini titizlikle incelemektedir. Makul tıbbi kullanım miktarı çok üzerinde (yüzlerce-binlerce kapsül) bulunan pregabalin, genellikle ticaret suçu olarak nitelendirilmektedir. Orijinal kutusunda ve prospektüsüyle saklanan az sayıda ilacın ise kişisel kullanım (TCK 191) kapsamında değerlendirilmesi daha olasıdır.

Etkin Pişmanlık (TCK m. 192)

Suçun işlenmesinden sonra failin, yetkili makamlar haberdar olmadan önce veya yakalandıktan sonra suç ortaklarını, uyuşturucunun saklandığı yerleri veya satın alınan kişileri somut delillerle bildirmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilir. Bu durumda cezada dörtte birden yarısına kadar indirim yapılabilir; bazı hallerde ceza tamamen kaldırılabilir.

Transit Rejimi ve Gümrük Hukuku Boyutu

Pregabalin’in uluslararası taşımacılıkta transit rejimi kapsamında taşınması da önemli hukuki sorunlar doğurmaktadır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’na göre transit rejimi, gümrük vergilerine tabi tutulmayan eşyanın Türkiye üzerinden taşınmasını ifade eder. Ancak pregabalin, Sağlık Bakanlığı’nın Özel İznine Tabi Maddeler listesinde yer aldığından beyan zorunluluğu vardır.

Beyan dışı (zulalama) olarak taşınan pregabalin, gümrük mevzuatı ihlali olmanın ötesinde TCK 188 kapsamında “ithal” veya “nakil/sevk” suçu oluşturabilir. İthal halinde 20-30 yıl hapis, nakil halinde ise 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezası gündeme gelebilir. Yargıtay, şoförün kastını (beyannamedeki usulsüzlük, zula varlığı, telefon trafiği, mührün bozulması vb.) titizlikle incelemektedir. Mührü sağlam, beyanı doğru ve kastı ispat edilemeyen şoförler beraat edebilmektedir.

Hukuki Değerlendirme ve Avukatlara Öneriler

Pregabalin davaları, hem ceza miktarı hem de delil değerlendirmesi açısından karmaşık bir yapı arz etmektedir. Avukatlar, müvekkillerine savunma stratejisi oluştururken miktar tespiti, yan deliller, kast unsuru, etkin pişmanlık imkânı ve transit rejimi özelinde gümrük mevzuatı ihlallerini ayrı ayrı ele almalıdır. Ayrıca bilirkişi raporlarının, adli tıp incelemelerinin ve Yargıtay içtihatlarının titiz takibi büyük önem taşımaktadır.

Bu suç tipi, kamu sağlığını doğrudan tehdit eden bir nitelik taşıdığından mahkemeler genellikle caydırıcı cezalar uygulamaktadır. Bu nedenle savunma aşamasında tıbbi raporlar, reçete kayıtları, tanık beyanları ve uzman görüşlerinin etkili şekilde sunulması, müvekkilin lehine önemli fark yaratabilmektedir.

(Makale yaklaşık 920 kelime olup, ceza avukatları ve gümrük hukuku uzmanları için kapsamlı bir referans niteliği taşımaktadır.)