Onanan Ceza Seri Muhakeme İçin Bozuldu: Yargıtay Ceza Genel Kurulu’ndan Yarım Cezaya Geriye Etki İlkesi

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 22 Ekim 2025 tarihli ve E.2023/172, K.2025/426 sayılı kararı, ceza hukukunda önemli bir ilkeye işaret etmektedir. 2015 yılında Samsun’da işlenen bir olayda, sanığın yasak nitelikte bıçak taşıması nedeniyle 6136 sayılı Kanun md. 15/1 uygulanmış ve yerel mahkeme 5 ay hapis ile 400 TL adli para cezasına hükmetmiştir. Hüküm 2015’te kurulmuş, temyiz incelemesi yedi yıl sürmüş ve Yargıtay 4. Ceza Dairesi tarafından 10 Ekim 2022’de onanmıştır.

Ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, onamadan iki ay sonra itiraz etmiş ve dosyanın Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları nedeniyle yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ceza Genel Kurulu, itirazı oy birliğiyle kabul ederek onama kararını kaldırmış ve 2015 tarihli hükmü bozmuştur.

Olayın Hukuki Çerçevesi ve Seri Muhakeme Usulü

Sanığa yüklenen suç, 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un 15. maddesinin ilk üç fıkrası kapsamında olup, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) md. 250’de düzenlenen seri muhakeme usulü kataloğuna girmektedir. Bu usulde savcı, temel cezadan yarı oranında indirim yaparak yaptırım belirler. Seri muhakeme usulü 7188 sayılı Kanun’la 1 Ocak 2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Kanun koyucu, geçiş hükümleriyle 1 Ocak 2020 itibarıyla kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda bu usullerin uygulanmayacağını düzenlemiştir (CMK geçici md. 5/d). Ancak Anayasa Mahkemesi, bu hükmü üç aşamada budamıştır.

Öncelikle basit yargılama usulü için “kovuşturma evresine geçilmiş” ve “hükme bağlanmış” ibareleri iptal edilmiştir (AYM, E.2020/16 K.2020/33 ve E.2020/81 K.2021/4). Ardından 21 Nisan 2022 tarihli E.2020/87, K.2022/44 sayılı kararla aynı ibareler seri muhakeme usulü yönünden de iptal edilmiş ve karar 2 Ağustos 2022’de Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. AYM, seri muhakemenin ceza miktarı üzerinde fail lehine doğrudan etkisi olduğunu, bu nedenle salt usul kuralı sayılamayacağını vurgulamıştır.

Samsun dosyasındaki kritik nokta, hükmün 1 Ocak 2020 tarihinde henüz kesinleşmemiş olması ve onama kararının AYM iptal kararından sonra verilmiş bulunmasıdır.

Muhakeme Kurallarının Zaman Bakımından Uygulanması ve Lehe Etki

Ceza Genel Kurulu, seri muhakeme usulünün bir ceza muhakemesi kurumu olmakla birlikte, ceza miktarı üzerinde zorunlu ve doğrudan fail lehine etki yaratması nedeniyle maddi ceza hukukunu da ilgilendirdiğini kabul etmiştir. Bu yaklaşım, TCK md. 7’de düzenlenen lehe kanun ilkesinin uygulanmasını gerektirmektedir.

Kurul, daha önce trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunda da aynı ilkeyi uygulamış ve 16 Şubat 2016 tarihli olayla ilgili 2022 onama kararını bozmuştur (YCGK, E.2023/382, K.2025/14, 08.01.2025). Böylece iki ayrı suç tipinde aynı içtihat pekiştirilmiştir.

Kararda dikkat çeken bir diğer husus, ilkenin tersine uygulanmasıdır. 7331 sayılı Kanun’la CMK md. 250/11’e eklenen “kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi halinde seri muhakeme uygulanmaz” hükmü, sanık aleyhine sonuç doğurduğundan yalnızca yürürlük tarihinden sonra işlenen suçlar için geçerlidir. Samsun olayının 2015’te gerçekleşmesi nedeniyle bu daraltma hükmü uygulanmamıştır.

Aynı mantık, 7533 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle 6136 sayılı Kanun md. 13’ün birinci ve beşinci fıkralarını seri muhakeme kapsamından çıkarmasına da uygulanmalıdır. Bu değişiklik de aleyhe niteliktedir ve yürürlük tarihinden önceki fiillere etki etmemelidir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Hususlar

Avukatlar, bu kararın ışığında şu üç soruyu sırayla sormalıdır:

1. Suç, CMK md. 250/1’de tahdidi olarak sayılan katalogda yer alıyor mu?
2. Hüküm, 1 Ocak 2020 itibarıyla kesinleşmiş miydi?
3. Aleyhe bir kapsam daraltması araya girmiş ve suç tarihi bu değişiklikten önce mi gerçekleşmiştir?

Seri muhakeme usulü, savcılığın teklifi ve şüphelinin müdafi huzurunda kabulü şartına bağlıdır. Yargılaması süren dosyalarda mahkemeden dosyanın savcılığa tevdiini talep etmek gerekir. İtiraz mercii incelemesini CMK md. 250/3 ve 9. fıkralarındaki şartlarla sınırlı yapar.

Usulün uygulanamayacağı haller arasında yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve şüpheliye ulaşılamaması sayılmıştır. Sağır ve dilsizlikle ilgili ibare ise AYM’nin 5 Kasım 2024 tarihli E.2024/66, K.2024/188 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Sonuç

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun kararı, muhakeme kurumlarının cezaya doğrudan ve zorunlu etki yarattığı durumlarda lehe kanun ilkesinin geçerli olacağını açıkça ortaya koymuştur. Bu içtihat, yıllardır Yargıtay’da bekleyen ve 1 Ocak 2020 itibarıyla kesinleşmemiş tüm katalog suçları için yeniden değerlendirme imkânı sunmaktadır.

Hukuk profesyonelleri açısından karar, hem müvekkillerine stratejik danışmanlık verirken hem de Yargıtay nezdindeki temyiz ve itiraz dilekçelerini hazırlarken dikkate alınması gereken önemli bir emsal niteliğindedir. Seri muhakeme usulünün lehe etkisi, artık salt usul meselesi olmaktan çıkmış, maddi ceza hukuku ilkeleriyle iç içe geçmiş durumdadır.

(Toplam kelime sayısı: 978)