Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik: Avukatlar İçin Pratik Değerlendirme

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında düzenlenen mimarlık ve mühendislik projelerinin dijitalleşmesine yönelik önemli bir adım atmıştır. 1 Eylül 2028 tarihinde yürürlüğe girecek olan 'Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik', proje teslim, inceleme, onay ve arşivleme süreçlerini büyük ölçüde Elektronik Proje Yönetim Sistemi (e-PYS) üzerinden yürütmeyi zorunlu hale getirmektedir.

Yönetmeliğin Kapsamı ve İstisnaları

Yönetmelik, bodrum katı dışında en fazla iki katlı ve toplam inşaat alanı 200 metrekareyi geçmeyen müstakil yapılar, entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar ile 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 4, 26 ve 27. maddelerinde belirtilen yapılar hariç olmak üzere, uygulama imar planı bulunan alanlarda yeni yapılacak binaları kapsamaktadır. Bu sınırlama, küçük ölçekli yapılar için idari yükü azaltmayı amaçlamaktadır.

Yönetmelik, 3194 sayılı İmar Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 107. maddesinin (a), (b) ve (ç) bentlerine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar bölümünde e-PYS, platform sorumlusu, PDF/A ve kullanıcı gibi kritik kavramlar net bir şekilde belirlenmiştir.

Genel Esaslar ve e-PYS Üzerinden İşleyiş

Madde 4’e göre, yapı ruhsatı süreçlerine ilişkin tüm işlemler – proje teslimi, inceleme, eksiklik bildirimi, uygun görüş verme, onay ve tebligatlar – e-PYS üzerinden gerçekleştirilecektir. 5 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 'Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik'e uygun olmayan dosyalar sisteme yüklenemeyecektir. Bakanlık, hangi bina türleri, kullanım sınıfları, inşaat alanı ve yükseklik kriterlerinde e-PYS zorunluluğunun başlayacağını belirleme yetkisine sahiptir.

İdarelerin önemli yükümlülükleri bulunmaktadır. Teslim edilen sayısal veriyi üçüncü kişilere devredemez, müellifin izni olmadan projeyi çoğaltamaz, değiştiremez veya farklı projelerde kullanamaz. Verinin güvenliğini sağlamak idarenin asli sorumluluğudur. Kullanıcılar ise sistem üzerinden gönderilen bildirim ve uyarıları takip etmekle yükümlüdür.

Proje Kaydı, İnceleme ve Sorumluluklar

Proje dosyaları, yapının etüt ve projelerini hazırlayan müellif tarafından e-PYS’ye kaydedilir. Yüklenen bilgilerin doğruluğundan müellif sorumludur. İlgili idareler ve yapı denetim kuruluşları, projelerin mevzuata uygunluğunu e-PYS üzerinden inceler. Tespit edilen eksiklik veya yanlışlıklar gerekçeleriyle birlikte sistem üzerinden bildirilir ve projeler tamamlatılmak üzere iade edilir.

İşlemler sırasında kullanıcı adı-şifresi, güvenli elektronik imza veya Bakanlıkça belirlenecek diğer kimlik doğrulama yöntemleri kullanılacaktır. Bakanlık, proje yükleme, eksiklik bildirimi ve revizyon taleplerinde güvenli elektronik imza yerine hangi yöntemlerin kullanılacağını belirleyebilir. Sistemde gerçekleştirilen tüm erişimler, bildirimler ve revizyonlar kayıt altına alınır. e-PYS üzerinden verilen kabul, ret, revizyon bildirimleri ve oluşturulan dokümanlar, aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilir.

Teslim Usulleri ve Format Zorunlulukları

Güvenli elektronik imza kullanılmadığı durumlarda projeler PDF/A veya IFC formatında teslim edilse bile ayrıca basılı olarak da sunulmalıdır. Güvenli elektronik imza kullanıldığında ise PDF/A veya IFC formatı yeterlidir. Dijital olarak teslim edilen projelerin, kağıda basılı nüshalarıyla tamamen aynı olması zorunludur. Kâğıda basılıp taranarak oluşturulan PDF’ler kesinlikle kullanılamaz.

Kullanım Koşulları ve İdari Protokoller

e-PYS’de elde edilen bilgiler, yalnızca yetki ve sorumluluklar çerçevesinde kullanılabilir; üçüncü kişilere aktarılamaz. Kullanıcılar, mevzuatın uygulanması amacıyla istenen tüm veri girişlerini eksiksiz, doğru ve güncel yapmak zorundadır. Aksi halde ilgili idare tarafından kısıtlamalar getirilebilir.

Yapı ruhsatı eki proje ve hesapları hazırlayan ve inceleyen tüm taraflar e-PYS’ye kayıt olmak zorundadır. İdareler için Bakanlık ile protokol imzalanması ve platform sorumlusu atanması zorunludur. Platform sorumlusu, idare adına diğer kullanıcıları kaydeder ve yetkilendirir. Tüm bildirim ve tebligatlar, beyan edilen elektronik posta adreslerine veya iletişim numaralarına yapılabilir; ayrıca yazılı tebligat şartı aranmaz.

Bu Yönetmelik kapsamındaki işlemler için e-PYS dışında başka bir elektronik ortam kullanılamaz. Diğer yazılım platformlarında yapılan işlemlerin de e-PYS’ye aktarılması ve kayıt altına alınması zorunludur.

Avukatlar İçin Mesleki Değerlendirme

Bu Yönetmelik, imar hukuku, idare hukuku ve yapı denetimi alanında faaliyet gösteren avukatlar için önemli değişiklikler getirmektedir. Proje müelliflerinin, yapı denetim kuruluşlarının ve ilgili idarelerin e-PYS üzerinden doğan sorumlulukları artmıştır. Sistemde kaydedilen verilerin doğruluğu, yetkisiz kullanım, veri güvenliği ihlalleri, idarenin projeyi izinsiz kullanması veya üçüncü kişilere devretmesi gibi durumlar hukuki uyuşmazlıklara yol açabilecektir.

Avukatlar, müvekkilleri adına e-PYS üzerinden yapılan işlemlerin hukuki geçerliliğini, tebligatların usulüne uygunluğunu, idari işlemlerin iptali davalarında delil niteliğini ve idarenin veri güvenliği yükümlülüklerini titizlikle değerlendirmelidir. Özellikle proje iadelerinde gerekçelerin yeterliliği, revizyon süreçlerinin izlenebilirliği ve müsbet/ menfi idari işlemlerin yargısal denetimi önem kazanacaktır.

Ayrıca, 1 Eylül 2028 yürürlük tarihi itibarıyla geçiş sürecinde yaşanabilecek idari gecikmeler, sistem erişim sorunları veya format uyumsuzluklarından kaynaklanan hak kayıplarının tazmini için idari ve hukuki yolların doğru planlanması gerekecektir. Bu düzenleme, dijital dönüşümün imar hukuku uygulamalarına yansımasının somut bir örneğidir ve meslektaşlarımızın bu yeni sisteme hakim olması mesleki yetkinlik açısından kritik öneme sahiptir.

Yönetmelik, proje süreçlerinin şeffaflığını, izlenebilirliğini ve hızını artırmayı hedeflemekle birlikte, özellikle küçük ve orta ölçekli müellifler ile yerel idareler açısından uyum maliyetlerini de beraberinde getirmektedir. Avukatlar, müvekkillerine bu geçiş sürecinde hem idari hem de cezai sorumluluklar açısından kapsamlı hukuki danışmanlık sunmalıdır.

(Toplam kelime sayısı: 912)