Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde Önemli Değişiklikler

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan “Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, madencilik sektöründe iş sağlığı ve güvenliği standartlarını önemli ölçüde yükseltmektedir. Özellikle yeraltı madenlerinde havalandırma sistemlerinin kesintisiz çalışmasını hedefleyen düzenlemeler, iş kazası tazminatı davaları, idari para cezaları ve cezai sorumluluk açısından avukatlar için kritik öneme sahiptir.

Yönetmelik, 19/9/2013 tarihli ve 28770 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ana yönetmeliğin 4’üncü maddesine yeni tanımlar eklemiştir. Bunlar arasında “ana havalandırma fanı”, “tali havalandırma fanı”, “yedek güç sistemi” ve “yedek havalandırma fanı” tanımları yer almaktadır. Bu kavramlar, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4’üncü maddesi ile bağlantılı olarak maden işyerlerinde risk değerlendirmesi, acil durum planları ve sağlık-güvenlik dokümanı hazırlanmasında doğrudan kullanılacaktır.

En önemli değişiklikler Ek-3’te yer almaktadır. 8.8 inci bentte “Ana havalandırma fanı ana enerji sistemi dışında yedek güç sistemine de bağlı durumda olur” hükmü getirilmiştir. Grizulu maden ocaklarında tali havalandırma fanının arızalanması durumunda yedek fan kurulum talimatı ve görevlendirilecek çalışanların sağlık ve güvenlik dokümanında belirtilmesi zorunluluğu eklenmiştir.

Tali havalandırma ile ilgili 10.7’nci bent tamamen yeniden düzenlenmiştir. Tali havalandırmanın yalnızca ana havalandırma akışı ile bağlantılı hazırlık ve kurtarma çalışmalarında kullanılabileceği, kısa devreyi önleyici tedbirler alınması, vantüplerin antistatik ve alev yürütmez özellikte olması zorunludur. Fanın devre dışı kalması halinde çalışanların derhal tahliyesi, uygun hava koşulları sağlanmadan bölgeye giriş yasağı ve yedek fan, vantüp bağlantı elemanları ile teçhizatın hazır bulundurulması zorunlu kılınmıştır. Bu tedbirlerin sağlık ve güvenlik dokümanında açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

10.13’üncü bentte ise grizulu ocaklarda ana havalandırma fanı/fanları ile eşdeğer yedek havalandırma fanı/fanlarının bulundurulması, ana fan durduğunda yedeğin derhal devreye girmesi, ayda en az bir test yapılması ve testlerdeki tedbirlerin dokümanda yer alması zorunluluğu getirilmiştir. Bu test kayıtlarının tutulması, iş müfettişleri tarafından denetimlerde önemli delil niteliği taşıyacaktır.

Avukatlar açısından bu değişiklikler, 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı Kanun ve Türk Ceza Kanunu’nun taksirli ölüme veya yaralanmaya sebebiyet verme suçları (m.85, m.89) ile doğrudan ilişkilidir. Havalandırma sistemlerindeki eksiklik nedeniyle meydana gelen iş kazalarında, işverenin objektif ve sübjektif kusuru daha kolay ispatlanabilecektir. İş güvenliği uzmanlarının ve işyeri hekimlerinin sorumlulukları da artmıştır.

Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Maden işletmecileri, acilen sağlık ve güvenlik dokümanlarını güncellemek, risk analizlerini revize etmek ve yedek sistemleri kurmak zorundadır. Aksi takdirde idari para cezaları (6331 sayılı Kanun m.26), işin durdurulması ve cezai yaptırımlar gündeme gelecektir.

Bu düzenleme, özellikle kömür madenciliği yapan işletmelerde ölümlü iş kazası tazminatı davalarında sıkça tartışılan havalandırma ve acil tahliye konularına net hukuki çerçeve getirmektedir. Avukatların müvekkillerine vereceği danışmanlıkta, yeni tanımlar, zorunlu yedek sistemler ve test kayıtlarının tutulması gibi unsurlar merkezi rol oynamaktadır. Düzenleme, iş sağlığı ve güvenliği hukukunun gelişimine önemli katkı sunmakta, işçilerin yaşam hakkını koruma açısından ileri bir adım teşkil etmektedir.