İstihdamı Koruma Destek Programı Uygulama Yönetmeliğinde Yapılan Değişiklikler ve Hukuki Değerlendirme

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve KOSGEB tarafından ortaklaşa hazırlanan İstihdamı Koruma Destek Programı Uygulama Yönetmeliğinde köklü değişiklikler Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu düzenleme, özellikle imalat sanayi işletmelerinin istihdam seviyelerini koruma amacıyla sağlanan desteklerin kapsamını, başvuru şartlarını, kredi limitlerini ve idari süreçleri yeniden yapılandırıyor. Avukatlar açısından bakıldığında, yönetmelik hem idari hukuk hem de iş hukuku alanında önemli uygulama sorunları ve yorum farklılıkları doğurabilecek hükümler içermektedir.

Yönetmeliğin 5. maddesinde yapılan değişikliklerle destek programının hukuki çerçevesi netleştirilmiştir. Buna göre destek, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun geçici 35. maddesinde belirtilen tarihler arasında korunan istihdama yönelik olarak yürütülecektir. Başvuruların alınması ve destek ödemelerine ilişkin takvim ve esaslar, Bakanlık ve KOSGEB tarafından ayrı ayrı veya birlikte ilan edilecektir. Bu hüküm, idarenin geniş takdir yetkisini korurken, aynı zamanda hukuki belirlilik ilkesine de katkı sağlamaktadır.

Destek mekanizmasının temelini oluşturan istihdam koruma kriteri, referans dönemine ait ortalama aylık prim gün sayısının, en az altı aylık koruma döneminde aylık bazda korunması esasına dayanmaktadır. Ödeme talep edilen aydaki prim gün sayısının referans dönemi ortalamasına eşit veya üzerinde olması halinde o ay istihdam korunmuş kabul edilir. Ayrıca koruma döneminin tamamında ortalama prim gün sayısının referans ortalamayı karşılaması durumunda, tüm aylar korunmuş sayılacaktır. Ortalama hesaplamalarında virgülden sonraki kısım dikkate alınmayacaktır. Bu teknik düzenleme, özellikle prim gün sayısının küsuratlı olduğu durumlarda uyuşmazlık potansiyeli taşımaktadır. Avukatların müvekkilleri adına yapacakları itirazlarda, SGK kayıtlarının doğruluğu ve hesaplama metodolojisinin yönetmeliğe uygunluğu titizlikle incelenmelidir.

Yönetmeliğin en dikkat çeken yeniliklerinden biri, belirli NACE kodlarında faaliyet gösteren imalat sanayi işletmelerine yönelik özel destek mekanizmasıdır. 13-Tekstil Ürünlerinin İmalatı, 14-Giyim Eşyalarının İmalatı, 15-Deri ve İlgili Ürünlerin İmalatı, 31-Mobilya İmalatı ile 32.99.02-Kot ve benzeri baskı düğmeleri, çıtçıtlar, düğmeler, fermuarlar ve benzeri imalatı kodlarında faaliyet gösteren işletmeler, istihdam koruma kriterini sağlamaları halinde, korudukları her ay için 30 prim günü başına 3.500 TL kıstelyevm esasına göre destek alabileceklerdir. Bu destek, SGK işyeri sicil numarasındaki işkolu koduna göre belirlenen kayıtlı işyerleri esas alınarak hesaplanacaktır. Avukatlar, müvekkilleri olan KOBİ’lerin bu destekten yararlanabilmesi için NACE kodlarının doğru beyan edilmesinin ve istihdam koruma hesaplamasının titizlikle yapılmasının önemini vurgulamalıdır.

Bir diğer önemli yenilik, istihdamını koruyan işletmelere kredi desteği sağlanması imkânıdır. Kredi limiti, referans dönemindeki prime esas kazanç tutarının aylık ortalamasının koruma dönemi ay sayısının altıda biri ile çarpılması suretiyle hesaplanacaktır. Bakanlık tarafından belirlenecek teknik kriterleri karşılayan işletmeler için bu limit bir kat artırımlı uygulanabilecektir. Ayrıca 29/5/2025 tarihli ve 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca düzenlenen teşvik belgesine sahip işletmeler için özel bir kredi imkânı getirilmiştir. Teşvik belgesinde öngörülen ilave istihdam sayısının, başvuru yılı Ocak ayında geçerli brüt asgari ücretin altı katı ile çarpılması sonucu bulunan tutar kadar kredi kullanılabilecektir. İşletme başına azami destek tutarı, 6 ay anapara ödemesiz ve 36 aya kadar vadeli kredi için 15 destek puanı ile sınırlandırılmıştır.

Teşvik belgesine sahip işletmeler için 1/6/2028 tarihine kadar tamamlama vizesinin yapılmış olması şartıyla, vize tarihini takip eden altı aylık dönemde SGK prim gün bildirimlerinde belirli bir seviyenin sağlanması halinde destek ödemesi yapılacaktır. Bu seviye, teşvik belgesinde öngörülen ilave istihdam sayısının yarısının 180 ile çarpılması sonucu bulunan prim gün sayısına eşittir. Destek ödemeleri, istihdam koruma kriterinin sağlandığı ay sayısının koruma dönemi ay sayısına oranı nispetinde gerçekleştirilecektir. Bakanlık, destek kapsamına alınacak işletmeleri sektör veya ölçek bazında gruplandırma, kredi kullanımlarını belirli bankalar, takvim veya kredi türleriyle sınırlama ve destek puanını belirleme yetkisine sahiptir. Bu geniş idari takdir yetkisi, avukatların idari yargı yoluna başvurabilecekleri alanları da genişletmektedir.

Yönetmeliğin 5. maddesinin son fıkrası, referans dönemde ortalama prim gün sayısı sıfır olan veya sigortalı çalıştırılmadığı için beyanname vermeyen işyerlerinin programdan yararlanamayacağını açıkça hükme bağlamıştır. Bu düzenleme, destek programının amacına uygun olmayan işletmelerin dışlanmasını hedeflemektedir.

Yönetmeliğin 6. maddesinde başvuru usulleri yeniden tanımlanmıştır. Başvurular, oluşturulacak çevrimiçi portal üzerinden alınacaktır. Bakanlık ve KOSGEB, başvuru için istenecek bilgi ve belgeleri belirleme yetkisine sahiptir. Değerlendirme, ödeme tespiti, izleme, borç durum tespiti ve yersiz ödemelerin geri tahsili gibi idari süreçler, benzer programlar kapsamında KOSGEB’in alt düzenlemeleri dikkate alınarak ortak yürütülebilecektir. Bu hüküm, idari süreçlerin etkinliğini artırmayı amaçlamakta ancak aynı zamanda bürokratik karmaşıklık riskini de beraberinde getirmektedir.

7. maddede ödeme mekanizması detaylandırılmıştır. KOSGEB, ilgili aya ait destek tutarlarının aktarılmasına esas talep yazısını izleyen ayın dokuzuncu günü sonuna kadar Genel Müdürlüğe gönderecektir. Ödeme listeleri SGK kayıtları veya sistem verileri üzerinden hazırlanacak ve Genel Müdürlüğe bildirilecektir. Ödemeler, Bakanlık Merkez Saymanlık Müdürlüğü aracılığıyla gerçekleştirilecek; Bakanlık destekleri SGK hesabına, KOSGEB destekleri ise SGK hesabına veya işletmenin Go Dijital Cüzdan hesabına aktarılabilecektir. Destek ödemeleri vergi ve SGK prim borçlarıyla mahsuben de yapılabilecektir. Aynı destek unsuru için hem Bakanlık hem de KOSGEB’den çift destek alınamayacağı açıkça belirtilmiştir. Ödemeler, talep ayını takip eden ayın sonuna kadar yapılmalı, zorunlu hallerde Bakanlıkça tarih değiştirilebilecektir. Son başvuru tarihi, 4447 sayılı Kanun’un geçici 35. maddesindeki program son tarihinden itibaren altı ayı geçmemelidir. Sürelerin son gününün tatil gününe rastlaması halinde işlemler takip eden ilk iş gününe sarkacaktır.

8. maddede “Bakanlığın banka hesabına” ibaresi “Bakanlık Merkez Saymanlık Müdürlüğünün tahsilat hesabına” şeklinde değiştirilmiştir. 10. madde ise kaynak aktarımı, bütçeleme ve ödenek ekleme usullerini ayrıntılı biçimde düzenlemektedir. İŞKUR tarafından aktarılan kaynak genel bütçenin (B) cetveline gelir kaydedilecek, Cumhurbaşkanı 4447 sayılı Kanun’un geçici 35. maddesi uyarınca gerektiğinde Hazine yardımıyla ödenek ekleyebilecektir. Strateji Geliştirme Başkanlığı ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı arasındaki koordinasyon prosedürü de açıkça tanımlanmıştır.

Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup, hükümleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı, Sanayi ve Teknoloji Bakanı ile KOSGEB Başkanı tarafından birlikte yürütülmektedir.

Bu değişiklikler, avukatlar için önemli mesleki fırsatlar ve sorumluluklar doğurmaktadır. Müvekkilleri olan işletmelerin destekten yararlanabilmesi için NACE kodlarının, prim gün sayılarının, referans dönem hesaplamalarının ve kredi limitlerinin doğru yönetilmesi kritik öneme sahiptir. Destek ödemelerinin yersiz veya fazla yapılması halinde geri tahsil süreçlerinde idari yargı yoluna başvurulması gerekebilir. Ayrıca teşvik belgesi sahibi işletmelerin tamamlama vizesi ve ilave istihdam taahhütlerinin takibi de hukuki danışmanlık gerektirmektedir.

Sonuç olarak, yeni yönetmelik istihdam koruma politikasını daha teknik, daha ölçülebilir ve daha denetlenebilir bir çerçeveye oturtmuştur. Ancak geniş idari takdir yetkileri, hesaplama metodolojilerindeki teknik detaylar ve birden fazla kurumun koordinasyon gerektiren yapısı, uygulama aşamasında uyuşmazlık potansiyelini artırmaktadır. Avukatların bu alanda müvekkillerine vereceği hukuki destek, hem işletmelerin ekonomik sürdürülebilirliğine hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımına önemli katkı sağlayacaktır.

(Makale yaklaşık 1250 kelime)