İsim ve Soyisim Değiştirme Davası: Türk Medeni Kanunu Madde 27 Işığında Haklı Sebepler, İspat ve Yargılama Süreci

Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi, herkese haklı bir sebebe dayanarak adının veya soyadının değiştirilmesini isteme hakkı tanımaktadır. Madde, adın değiştirilmesinin nüfus siciline kayıt ve ilan olunacağını da hükme bağlamıştır. 2026 yılı itibarıyla sosyal medya, iş dünyasında marka oluşturma ihtiyacı ve uluslararası işlemler nedeniyle isim-soyisim değişikliği taleplerinde belirgin bir artış gözlenmektedir.

İsim değiştirme davası, kişiler hukuku niteliğinde bir davadır. Reşit olan herkes kendi adına, küçükler için ise yasal temsilcileri tarafından açılabilir. Mahkemeler, salt estetik tercihi değil, kişinin yaşamını ciddi biçimde etkileyen, samimi ve sürekli bir rahatsızlığı aramaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatları, “kişinin ad ve soyadını taşımaktan duyduğu ciddi rahatsızlığın” haklı sebep oluşturabileceğini kabul etmektedir.

Uygulamada en sık kabul edilen haklı sebepler şunlardır: Adın gülünç, aşağılayıcı veya iğrenç çağrışım yapması; toplumsal cinsiyete uygun olmaması; uzun yıllardır fiilen farklı bir isimle tanınması; dini, etnik veya siyasi çağrışımlardan rahatsızlık duyulması; aile içi kopukluk nedeniyle baba soyadını taşımak istememe gibi durumlar. Fiilen kullanılan takma adın, okul, iş ve sosyal çevre kayıtlarında yer alması güçlü delil niteliğindedir.

Dava, yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır. Süreç genellikle şu adımları izler: Haklı sebebi destekleyen delillerin toplanması, dilekçe ile başvuru, duruşmalar (genellikle 1-3 celse), karar ve kesinleşme sonrası nüfus müdürlüğüne bildirim. Ortalama yargılama süresi 4-8 aydır; ancak mahkeme iş yükü ve ispat zorluğu bu süreyi etkileyebilir.

Dilekçe hazırlanırken sadece “bu ismi sevmiyorum” demek yeterli değildir. Somut gerekçeler, tanık beyanları, diploma, iş sözleşmesi, banka kayıtları, sosyal medya hesapları gibi belgelerle desteklenmelidir. Talep edilen yeni isim açık ve net biçimde belirtilmelidir. Mahkeme, belirsiz talepleri reddetme eğilimindedir.

Karar kesinleştiğinde nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kütüğe işlenir. Bu aşamadan sonra kimlik, ehliyet, pasaport, diploma, banka kayıtları gibi tüm resmi belgeler yeni isimle güncellenmelidir. Aksi halde kurumlar arası uyuşmazlıklar yaşanabilir.

Kanunda isim değişikliği sayısına sınırlama getirilmemiştir. Ancak art arda yapılan başvurular mahkemelerce daha sıkı incelenir ve her seferinde yeni haklı sebep ispatı gerekir. Soyadı değişikliği kişiye özgüdür; reşit olmayan çocukların soyadları ebeveynin davası sonucunda etkilenebilir.

İsim değiştirme davaları arabuluculuğa elverişli değildir. Ancak aile içi uyuşmazlık varsa arabuluculuk görüşmeleri süreci hazırlayıcı rol oynayabilir.

Avukatlar açısından bu davalar, delil toplama stratejisi ve gerekçenin ikna edici biçimde sunulması bakımından önem taşımaktadır. Danışanın samimi rahatsızlığını, sosyal ve mesleki hayat üzerindeki olumsuz etkilerini somutlaştıran bir dosya hazırlamak, davanın başarı şansını belirleyici unsurdur. Mahkeme kararının nüfusa tescilinin takip edilmesi de avukatın sorumluluk alanındadır.

Sonuç olarak, TMK m.27, isim ve soyisim değişikliğini mutlak bir hak olmaktan ziyade haklı sebebe bağlı bir imkân olarak düzenlemiştir. Yargıtay içtihatları ile şekillenen bu alanda avukatların müvekkillerine sunacağı hukuki destek, hem bireysel hakların korunması hem de usul ekonomisi açısından kritik rol oynamaktadır. Güçlü bir delil dosyası ve ikna edici bir hukuki gerekçe ile açılan davalar, genellikle olumlu sonuçlanmaktadır.

(Makale yaklaşık 820 kelime)