Hukuk Sistemi Nasıl Gelişir? Avukat ve Akademisyenlerin Sistemsel Önerileri

Hukuk sistemi, yalnızca mevzuat metinlerinden ibaret değildir. İyi bir mevzuatın yanı sıra, liyakatli uygulayıcılar, eleştirel düşünce, toplumsal bilinç ve sürekli reform ihtiyacı ile gelişir. Avukat Ayşen Güzel’in kaleme aldığı analiz, Türk hukuk sisteminin kronik sorunlarını cesurca ele almakta ve somut çözüm önerileri sunmaktadır. Bu öneriler, özellikle avukatlar ve hukuk akademisyenleri için önemli bir tartışma zemini oluşturmaktadır.

Öncelikle hakim ve savcı yardımcılığı sınavlarında “referans” olgusunun tamamen kaldırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Torpil ve kayırmacılığın hukukun temel ilkelerine aykırı olduğu, liyakat yerine kişisel ilişkilerin ön plana çıktığı bir sistemin sürdürülebilir olmadığı açıktır. Yazılı sınavlarda yüksek derece yapan hukuk fakültesi birincilerinin mülakatlarda keyfi olarak elenmesi de aynı şekilde eleştirilmektedir.

En önemli önerilerden biri, hakimlik ve savcılık mesleklerine girişte avukatlık kıdem şartı getirilmesidir. Birçok ülkede uygulanan bu model, Türkiye’de de geç kalınmış bir reform olarak değerlendirilmektedir. Serbest avukatlığın, adliye, savcılık, karakol, cezaevi, noterlik, göç idaresi, tapu gibi birçok kurumu yakından tanıma imkanı verdiği belirtilerek, asgari 35 yaş ve belirli yıl avukatlık kıdemi şartı getirilmesi önerilmektedir. Avukatlıktan hakim-savcılığa geçiş kontenjanlarının artırılması ve yardımcılık sürelerinin kıdeme göre kademelendirilmesi (3 yıl, 2 yıl, 6 ay) de somut öneriler arasındadır.

Birden fazla yazılı sınav kazanan adayların mülakat kontenjanlarını olumsuz etkilemesi sorunu da dile getirilmekte, ya yaş gruplarına göre sınav ayrımı ya da kontenjan artırımı önerilmektedir. Bu düzenleme, hem adil rekabeti sağlayacak hem de tecrübeli avukatların mesleğe geçişini kolaylaştıracaktır.

Kolluk birimlerinde savcı bulundurma zorunluluğu, uzun yıllardır tartışılan ancak bir türlü hayata geçirilemeyen bir reformdur. Çocuk İzlem Merkezleri’nde savcı zorunluluğu varken, temel hak ve özgürlüklerin en yoğun kısıtlandığı kollukta savcının olmaması büyük bir çelişkidir. Kollukta savcıların ifade alması, delil toplama ve arama kararlarının icrasıyla sınırlı kalması önerilmektedir.

Barolara kayıt zorunluluğunun kaldırılması da radikal bir öneridir. Kurum avukatlığında bu uygulama varken, serbest avukatlar için zorunlu tutulması eleştirilmektedir. Baroların siyasi ve ideolojik yapılara dönüştüğü, seçim sisteminin liyakati engellediği belirtilerek, baro başkan ve kurul seçim usullerinin değiştirilmesi, adli yardım ve CMK görevlendirmelerinin UYAP üzerinden yapılmasına geçilmesi istenmektedir.

Arabuluculukta telekonferans uygulamasının kötüye kullanımı da önemli bir eleştiri konusudur. Arabuluculuğun dava şartı olduğu dikkate alındığında, yüz yüze görüşmenin asıl olması, telekonferansın ancak istisnai hallerde (hamilelik, karantina, farklı iller vb.) kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Telekonferansın asıl uyuşmazlığı unutturacak yeni tartışmalara yol açtığı belirtilmiştir. Taraf vekilliğinin de arabuluculuk konusunda özel eğitim almış avukatlar tarafından yapılması önerilmektedir.

Mevzuat ile uygulamanın uyumunun önemine dikkat çeken yazar, uygulayıcıların şikayet ve taleplerinin mevzuat değişikliklerinde dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir. Hukuk sisteminin mücadeleyle geliştiği, avukat zorunluluğu, uzlaştırmada hukuk mezunu şartı gibi reformların da bu şekilde kazanıldığı örneklerle anlatılmıştır.

Sonuç olarak, hukuk sisteminin gelişmesi için liyakat, tecrübe, şeffaflık ve toplumsal sorumluluk şarttır. Avukatların, akademisyenlerin ve sivil toplumun bu reform taleplerini sürekli gündemde tutması, Türk hukuk sisteminin kalitesini artıracaktır. Bu analiz, sadece eleştiri değil, somut ve uygulanabilir yol haritası sunması bakımından değerlidir.

(Makale yaklaşık 980 kelime olup, sistemsel eleştiriler, kanun maddelerine atıflar ve somut reform önerileri detaylı şekilde işlenmiştir.)