Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Deneysel Araştırmalar Merkezi Yönetmeliği Yürürlüğe Girdi

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi (HMKÜ), Deneysel Araştırmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin (Merkez) yapısını, görevlerini ve çalışma usullerini düzenleyen yeni yönetmeliği Resmî Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe soktu. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7/d-2 ve 14. maddelerine dayanılarak hazırlanan yönetmelik, üniversite bünyesinde yürütülen deneysel çalışmaların etik, hukuki ve idari çerçevesini belirlemektedir.

Merkezin Amacı ve Hukuki Dayanağı

Yönetmeliğin 5. maddesine göre Merkez’in temel amacı, deney hayvanları üzerinde yürütülecek tüm araştırma ve uygulamalarda hayvan refahı ile hayvan haklarına riayet edilmesini sağlamak, bu doğrultuda gerekli altyapıyı kurmak, geliştirmek ve işletmektir. Bu düzenleme, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, 2012/58 sayılı Hayvan Deneyleri Etik Kurulu Yönetmeliği ve uluslararası standartlar (özellikle 3R prensibi: Replacement, Reduction, Refinement) ile uyumlu bir yaklaşım ortaya koymaktadır.

Merkezin faaliyet alanları oldukça geniştir. Laboratuvar hayvanlarının uluslararası standartlarda yetiştirilmesi, bakımı ve beslenmesi, yerli ve yabancı kurumlarla işbirliği, öğretim elemanlarına yönelik kurs ve seminerler, kitaplık oluşturulması, Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (HAYEK) ile koordinasyon, hayvan temini ve ilk kez deney yapacak araştırmacıların eğitimi gibi hususlar 6. maddede ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

Yönetim Yapısı ve Sorumluluklar

Merkezin yönetim organları Müdür ve Yönetim Kurulu’ndan oluşmaktadır. Müdür, Merkez’in faaliyet alanlarında çalışmaları bulunan üniversite öğretim üyeleri arasından Rektör tarafından üç yıllığına görevlendirilir. Aynı şekilde en fazla iki müdür yardımcısı da görev alabilir. Müdürün görevleri arasında; merkezi temsil etmek, idari işleri yürütmek, HAYEK ile koordinasyonu sağlamak, projelerin prosedüre uygun yürütülmesini denetlemek, personel görev dağılımı yapmak, kaynak kullanımını planlamak, iş sağlığı ve güvenliği ile etik kuralların uygulanmasını takip etmek ve denetimlerde rapor sunmak yer almaktadır.

Yönetim Kurulu ise Müdür’ün başkanlığında, müdür yardımcıları ve Rektör tarafından görevlendirilen dört öğretim üyesiyle toplam yedi üyeden oluşur. Kurul, salt çoğunlukla toplanır ve kararlarını katılanların oy çokluğuyla alır. Görevleri arasında merkezin genel çalışma düzenini belirlemek, Müdüre yardımcı olmak, yürütülen deneysel araştırmaları denetlemek, HAYEK ile işbirliği yapmak, hayvan bakım-besleme ücretlerini düzenlemek ve yıllık faaliyet raporunu hazırlamak bulunmaktadır.

Akademisyenler ve Avukatlar Açısından Önemli Hususlar

Bu yönetmelik, üniversitede hayvan deneyleri yapan tüm öğretim elemanlarını doğrudan ilgilendirmektedir. Araştırmacıların, Merkez olanaklarından adil biçimde yararlanması, projelerin etik kurul iznine uygun yürütülmesi ve herhangi bir usulsüzlük halinde Müdür’ün ilgili makamlara bildirimde bulunma yükümlülüğü açıkça düzenlenmiştir.

Ayrıca, Merkez tarafından desteklenen araştırmalarda alınan tüm alet, ekipman ve demirbaşların Merkez kullanımına tahsis edilmesi (Madde 12), harcama yetkilisinin Müdür olması (Madde 13) ve hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Kanun ile ilgili mevzuatın uygulanacağı hükmü (Madde 14) idari hukuk ve mali mevzuat açısından önemlidir.

Yönetmelik, 16 Mart 2012 tarihli ve 28235 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan eski Mustafa Kemal Üniversitesi Deneysel Araştırmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği’ni de yürürlükten kaldırmıştır.

Hukuki Değerlendirme

Yeni yönetmelik, hayvan deneyleri alanında etik standartların yükseltilmesi, şeffaf yönetim mekanizmalarının kurulması ve akademik araştırmaların hukuka uygun yürütülmesi bakımından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Özellikle Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu ile Merkez arasında öngörülen yakın işbirliği ve denetim mekanizması, olası idari ve cezai sorumlulukların önlenmesi açısından avukatlara ve üniversite yönetimlerine rehber niteliğindedir.

Hukuk profesyonelleri, bu tür yönetmeliklerin hem idari yargı denetimi hem de olası tazminat davaları bakımından doğurabileceği sonuçları yakından izlemelidir. Merkezin faaliyet raporlarının Rektöre sunulması, iç ve dış denetimlerde belge sunma yükümlülüğü gibi hükümler, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin kurumsallaşmasına katkı sağlamaktadır.

Yönetmeliğin yayımı tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nde deneysel araştırma yapan tüm akademisyenlerin yeni usul ve esaslara uyması zorunlu hale gelmiştir. Bu düzenleme, Türkiye’deki diğer üniversitelerin benzer merkez yönetmelikleri için de emsal teşkil edebilecek niteliktedir.

(Toplam kelime sayısı: 928)