Elektrik Piyasasında Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliğinde Önemli Değişiklikler

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu değişiklik, özellikle enerji hukuku, idari sözleşmeler ve hidroelektrik santral (HES) projeleriyle uğraşan avukatlar için önemli hukuki ve mali sonuçlar doğurmaktadır.

Değişiklik, yönetmeliğin 4. maddesine dört yeni bent ekleyerek “Havza hidrolojik gözlem, değerlendirme ve kontrol hizmet bedeli”, “Hidroelektrik kaynak katkı payı”, “Hizmet bedeli” ve “Ortak tesis bedeli” kavramlarını tanımlamıştır. Bu tanımlar, DSİ’nin (Devlet Su İşleri) yürüttüğü faaliyetlerin maliyetlerinin hidroelektrik üreticilerine yansıtılmasına yönelik yeni bir mali rejim oluşturmaktadır.

Havza hidrolojik gözlem bedeli, DSİ tarafından yürütülen rasat ve hidrolojik faaliyetlerin karşılığı olarak, işletmedeki tüm HES projelerinden sabit katsayı ve yıllık toplam enerji üretim miktarı (kWh) bazında hesaplanarak yıllık olarak DSİ’ye ödenecektir. Hidroelektrik kaynak katkı payı ise başvuru aşamasında teklif edilen veya DSİ tarafından ilan edilen bedeli ifade etmekte, tesisin kısmi veya tam geçici kabulünden itibaren lisans süresi sonuna kadar yıllık olarak tahsil edilecektir.

Hizmet bedeli, DSİ tarafından hazırlanan kesin proje, master plan, ön inceleme ve etüt raporlarının aşamasına göre hesaplanarak lisans alma halinde ödenecek bedeli; ortak tesis bedeli ise DSİ tarafından inşa edilen su yapılarının HES projelerinde kullanılması halinde enerji hissesi oranında katılım payını tanımlamaktadır. Bu düzenlemeler, enerji üretim tesislerinin kamusal altyapı maliyetlerine daha adil biçimde katkı sağlamasını hedeflemektedir.

Hesaplama Yöntemlerinde Değişiklik

Yönetmeliğin 15 ve 19. maddelerinde “Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) veya ilgili dağıtım şirketi” ibareleri “Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ)” olarak değiştirilmiştir. Benzer değişiklik EK-1’in 40. maddesinde de yapılmıştır. Artık “iletim veya dağıtım sistemine verilen yıllık toplam uzlaştırmaya esas veriş miktarı (kWh)” esas alınacaktır. Bu değişiklik, uzlaştırma verilerinin EPİAŞ üzerinden daha merkezi ve şeffaf biçimde takip edilmesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Yap-İşlet-Devret Modeli Geçiş Hükümleri

En dikkat çekici yenilik, yönetmeliğe eklenen Geçici Madde 7’dir. Yap-işlet-devret (YİD) modeli kapsamında mevcut sözleşmesi bulunan ve tüm işlemleri tamamlanmamış tüzel kişilerin, mevcut sözleşmelerindeki bütün haklarından feragat ettiğini veya Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği uyarınca lisans almasının Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından uygun bulunması halinde feragat edeceğini yazılı olarak Bakanlığa ve EPDK’ya bildirmesi durumunda, EK-2’deki muafiyetleri, su kullanım hakkı anlaşmalarını yeni yönetmelik kapsamında yenilemeleri halinde ortadan kalkacaktır.

Bu hüküm, YİD modelinden lisanslı üretime geçiş sürecini düzenlemekte ve mevcut muafiyetlerin yeni mali yükümlülükler karşısında sona ereceğini açıkça ortaya koymaktadır. Enerji hukuku uygulayıcıları, bu geçiş sürecinde hem idari sözleşme hukuku hem de lisans rejimi açısından çift yönlü inceleme yapmak zorunda kalacaktır.

EK-1’de Yapılan Teknik Değişiklikler

Yönetmeliğin EK-1’inde de önemli düzenlemeler yer almaktadır. Santralin üç veya daha fazla ünitesi olması durumunda, herhangi bir ünitenin kısmi geçici kabulü yapıldıktan sonra kalan ünitelerin devreye alınmaması veya gecikmesi halinde, 5 tam yıllık süreye en fazla 2 tam yıl eklenerek ödeme başlangıç tarihi belirlenecektir. Bu düzenleme, inşaat ve devreye alma süreçlerindeki gecikmelerin mali sonuçlarını daha öngörülebilir kılmaktadır.

Ayrıca EK-1’in 40. maddesinde “E = TEİAŞ veya dağıtım şirketinden alınacak…” ibaresi EPİAŞ ve uzlaştırma veriş miktarı olarak değiştirilmiş, maddenin ikinci fıkrasının son cümlesi ise yürürlükten kaldırılmıştır.

Mesleki Değerlendirme

Bu değişiklikler, hidroelektrik enerji üretimi alanında faaliyet gösteren şirketlerin avukatları ve danışmanları için kritik mali yükümlülükler getirmektedir. Özellikle yeni tanımlanan “hidroelektrik kaynak katkı payı” ve “ortak tesis bedeli”, proje finansmanı ve feasibility çalışmalarının baştan aşağı gözden geçirilmesini gerektirecektir. İdari yargı açısından ise bu bedellerin hukuka uygunluğu, idari sözleşmelerdeki denge ilkesi ve orantılılık denetimi bağlamında tartışma konusu olabilecektir.

Avukatlar, müvekkillerine sunacakları hukuki görüşlerde 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 167 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile yeni yönetmelik hükümlerini birlikte değerlendirmelidir. Özellikle YİD modelinden lisanslı üretime geçiş yapan projelerde, feragat bildirimi ve muafiyetlerin kalkması konularında titiz bir inceleme yapılması zorunludur.

Değişiklik, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik ve havza bazlı su yönetiminin ekonomik araçlarla desteklenmesi açısından da önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Ancak getirilen yeni bedellerin yatırım maliyetlerini ne ölçüde artıracağı ve rekabet gücünü etkileyip etkilemeyeceği, önümüzdeki dönemde enerji hukuku literatüründe sıkça tartışılacak konulardan biri olacaktır.

(Makale kelime sayısı: 874)