Danıştay 9. Daire’den Önemli Peçeleme Kararı: Üniversiteye Bağışın Kâr Payı Dağıtımı Olarak Kabulü

Danıştay 9. Dairesi, 2023/6874 Esas ve 2024/5566 Karar sayılı kararıyla, vakıf üniversitesine “bağış” adı altında yapılan yüksek tutarlı ödemelerin gerçekte kâr payı dağıtımı niteliğinde olduğuna ve bu nedenle 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında indirim konusu yapılamayacağına hükmetmiştir. Karar, vergi hukuku alanında “peçeleme” (örtülü kazanç aktarımı) kavramının uygulanmasına ilişkin önemli bir emsaldir.

Olayın Özeti ve Vergi İnceleme Raporu

Davacı şirket, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi’ne 2018 yılında bağış adı altında 7.750.000 TL ödeme yapmış ve bunu kurum kazancından indirim konusu yapmıştır. Vergi idaresi, şirketin ortaklık yapısını incelediğinde şu tabloyu tespit etmiştir: Şirketin ortakları arasında ... Holding A.Ş. (%7,56) ve iştirakleri bulunmakta, ... Holding’in ise %99,99 ortağı bizzat Bilkent Üniversitesi’dir.

Vergi inceleme raporuna göre, şirket yıllarca ortaklarına kâr payı dağıtmadığı halde aynı dönemde üniversiteye düzenli ve yüksek tutarlarda “bağış” yapmıştır. Bu durum, iktisadi, ticari ve teknik icaplara aykırı bulunmuş ve bağış işleminin vergi kanunlarını dolanmak amacıyla kullanılan bir “peçeleme” olduğu sonucuna varılmıştır. Buna göre, bağış indirimi reddedilerek re’sen tarh edilen kurumlar vergisi ve bir kat vergi ziyaı cezası uygulanmıştır.

Vergi Mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge İdare Mahkemesi ise istinaf başvurusunu kabul ederek “bağışın usulüne uygun yapıldığı, üniversitenin ayrı tüzel kişiliğe sahip olduğu ve 2547 sayılı Kanun’un mali kolaylık hükümlerinin bağışları teşvik ettiği” gerekçesiyle tarhiyatı iptal etmiştir.

Danıştay’ın Hukuki Değerlendirmesi

Danıştay 9. Dairesi, Anayasa’nın 73. maddesi, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 3. maddesi (ekonomik yaklaşım ilkesi), 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. ve 11. maddeleri ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55., 56., Ek 6 ve Ek 7. maddelerini birlikte incelemiştir.

Daire, ekonomik yaklaşım ilkesinin vergi hukukunda temel yorum yöntemi olduğunu vurgulamış ve mükelleflerin vergi kaçırmak amacıyla özel hukuk biçimlerini kötüye kullanmasının “peçeleme” olarak nitelendirileceğini belirtmiştir. Peçelemede, hukuki biçimin ötesine geçilerek işlemin gerçek iktisadi mahiyeti araştırılmalıdır.

Somut olayda, şirketin kâr elde etme amacına rağmen yıllarca kâr payı dağıtmayıp aynı dönemde ortak konumundaki vakıf üniversitesine düzenli bağış yapması, hayatın olağan akışına aykırı bulunmuştur. Bu şekilde hem kurumlar vergisi matrahı aşındırılmış hem de kâr payı dağıtımı halinde doğacak %10 stopaj vergisi bertaraf edilmiştir.

Danıştay, bağışın gerçek bir sosyal amaç taşımadığını, aksine vergi normlarını dolanmak için araçsallaştırıldığını tespit etmiş ve Bölge İdare Mahkemesi kararını bozmuştur. Kararda ayrıca, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121. maddesi uyarınca indirim konusu yapılan tutarın geri alınması yönündeki cezalı tarhiyatın da yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Kararın Vergi ve Kurumsal Hukuk Açısından Sonuçları

Bu karar, vakıf üniversiteleri ile bunlara bağlı holding ve şirketler arasındaki mali ilişkilerin vergi idaresi tarafından yakından takip edileceğinin güçlü bir işaretidir. Özellikle grup şirketleri bünyesinde üniversiteye yapılan “bağışların” peçeleme olarak değerlendirilme riski artmıştır.

Avukatlar ve vergi hukuku uzmanları için kritik mesajlar şunlardır:

• Bağış indiriminin usulüne uygun yapılması tek başına yeterli değildir.
• İşlemin iktisadi gerçekliği, taraflar arası ilişkiler ve olağan ticari akış dikkate alınmalıdır.
• Kontrol ilişkisi (%50 ve üzeri) bulunan şirketlerde “firma kontrolü” kavramı benzer şekilde uygulanabilecektir.
• Vergi idaresinin ispat yükü somut delillere dayanmalıdır; ancak düzenli ve yüksek tutarlı bağış + kâr payı dağıtılmaması güçlü bir karine oluşturmaktadır.

Karar, aynı zamanda 2547 sayılı Kanun’un “kazanç amacı gütmeme” hükmünün, vakıf üniversitelerinin ticari iştirakleri üzerinden dolaylı kazanç elde etmesini engelleme amacını da desteklemektedir.

Karar Tarihi: 21 Ekim 2024 Karar No: 2023/6874 E., 2024/5566 K.

Bu emsal karar, benzer yapıdaki grup şirketleri ve vakıf üniversiteleri ile çalışan hukuk profesyonellerinin vergi planlaması, bağış sözleşmeleri ve olası vergi incelemelerine karşı proaktif tedbir almasını zorunlu kılmaktadır.

Okuma Süresi: 10 dakika

Anahtar Kelimeler: Peçeleme, Kurumlar Vergisi, Bağış İndirimi, Vakıf Üniversitesi, Vergi Ziyaı Cezası, Ekonomik Yaklaşım İlkesi, Danıştay Kararı, 5520 Sayılı Kanun, 2547 Sayılı Kanun