Ceza Genel Kurulu'nun 2017/181 E. 2019/443 K. sayılı kararı: Uyarlama Yargılamasında Gerekçe Yükümlülüğü ve Makul Ceza Tayini

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2017/181 Esas, 2019/443 Karar sayılı ilamı, ceza hukukunda lehe kanun uygulaması ve uyarlama yargılamasının sınırlarını belirleyen önemli bir içtihattır. Karar, avukatlar ve hukuk profesyonelleri açısından özellikle gerekçeli karar ilkesi, lehe yasanın tespiti yöntemi ve mahkemelerin takdir yetkisinin sınırları bakımından kritik mesleki değer taşımaktadır.

Olayda, sanık 765 sayılı eski TCK’nın 448, 62, 51/1, 59/2, 31, 33, 40 ve 36. maddeleri uyarınca kasten öldürmeye teşebbüs suçundan 10 yıl hapis cezasına çarptırılmış, hüküm katılanın temyizi üzerine Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nce onanarak kesinleşmiştir. 5237 sayılı yeni TCK’nın 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmesi üzerine, hükümlünün lehine olduğu kabul edilen 81/1, 35/2, 29, 62 ve 53. maddeler uygulanmak suretiyle Antalya 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nce 5 yıl 7 ay 15 gün hapis cezası ile hak yoksunluğuna karar verilmiştir.

Hükümlü müdafisinin temyizi üzerine Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 7 Nisan 2014 tarih ve 5384-2180 sayılı kararıyla iki yönden bozma yapmıştır: (a) Mağdura yönelik eylemde meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığı gözetilerek makul bir ceza tayini yerine 9 yıl hapis cezasına hükmedilmesi suretiyle eksik ceza tayini, (b) Uyarlama yargılamasında yargılama giderlerinden hükümlünün sorumlu tutulamayacağının gözetilmemesi.

Yerel mahkeme, (b) bendine eylemli olarak uymuş, (a) bendine ise direnmiştir. Direnme kararının gerekçesinde, diğer mağdurlara ilişkin raporlarda hayati tehlike ve iş-güç kaybı süreleri ayrı ayrı değerlendirildiği, her mağdur yönünden farklı ceza tayin edildiği, “makul ceza” kavramının somut veriye dayanmadığı ve yasal dayanağının bulunmadığı, üst sınırdan ceza verilmesi gereken mağdurun hayati tehlike geçirmediği ve 10 gün iş-gücünden kalacak şekilde yaralandığı belirtilerek önceki hükme direnilmiştir. Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine dosya Ceza Genel Kurulu’na intikal etmiştir.

Ceza Genel Kurulu, incelemeyi yalnızca katılan …’e yönelik kasten öldürmeye teşebbüs suçuna ilişkin hükümle sınırlı tutmuştur. Uyuşmazlık, 5237 sayılı TCK’nın 35/2. maddesi uyarınca belirlenen ceza miktarının isabetli olup olmadığına ilişkin görünse de, öncelikle uyarlama kararının Anayasa’nın 141. maddesi ile 5271 sayılı CMK’nın 34, 230 ve 232. maddelerinde öngörülen yasal ve yeterli gerekçe standardını taşıyıp taşımadığı incelenmiştir.

Genel Kurul, lehe kanun uygulamasının temel ilkelerini ayrıntılı biçimde ele almıştır. 765 sayılı TCK m. 2 ve 5237 sayılı TCK m. 7 uyarınca failin lehine olan kanunun geçmişe etkili uygulanacağı ilkesi vurgulanmış, lehe yasanın tespitinde 23 Şubat 1938 tarihli 23-9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı’nda belirtilen yönteme atıf yapılmıştır. Buna göre, eski ve yeni kanunlar ayrı ayrı somut olaya uygulanmalı, ortaya çıkan cezalar karşılaştırılmalı ve fail lehine olanı seçilmelidir. 5252 sayılı Kanun’un 9. maddesi ve 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 98 vd. maddeleriyle lehe yasanın tespit usulü ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Uyarlama yargılamasının niteliği üzerinde duran Genel Kurul, bu yargılamanın talî (ikincil) bir faaliyet olduğunu, kesinleşmiş karardaki sabit eylemin dışına çıkılamayacağını, yeni delil toplanamayacağını ve takdir hakkının alt sınırın üzerinde kullanılamayacağını belirtmiştir. Ancak duruşmalı yargılama gereken hallerde (kişiselleştirme, yeni güvenlik tedbiri imkânı vb.) gerekçenin CMK m. 230 ve 232’ye uygun olması zorunludur.

Somut olayda, direnme kararının gerekçe bölümünde dosyanın aşamaları, bozma ilamı ve adli raporlar özetlendikten sonra, mağdurların hayati tehlike durumları, iş-güç kaybı süreleri ve zarar ağırlığına göre ayrı ceza tayin edildiği, “makul ceza” kavramının somut veriye dayanmadığı ve yasal dayanağının bulunmadığı belirtilmişse de, suçun maddi ve hukuki unsurları, haksız tahrik indirimi, lehe kanun karşılaştırmasının somut sonuçları ve cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin yasal ve yeterli açıklama yapılmamıştır. Bu eksiklik, Anayasa m. 141 ve CMK m. 34, 230, 232 hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.

Genel Kurul, bu gerekçeyle direnme kararının diğer yönleri incelenmeksizin bozulmasına ve dosyanın mahalline iadesine oybirliğiyle karar vermiştir (21 Mayıs 2019).

Bu karar, avukatlar açısından uyarlama yargılamalarında gerekçe standardının yükseltilmesi bakımından dönüm noktası niteliğindedir. Mahkemeler, lehe kanun karşılaştırmasını somut verilerle ve karşılaştırmalı biçimde yapmak, “makul ceza” gibi belirsiz kavramları yasal sınırlar içinde gerekçelendirmek ve CMK’nın gerekçeli karar yükümlülüğünü titizlikle yerine getirmek zorundadır. Aksi halde, kararın bozulması kaçınılmazdır. Karar aynı zamanda Yargıtay içtihatlarının tutarlılığını koruma ve failin lehine kanun ilkesini etkili biçimde uygulama yönündeki yaklaşımı pekiştirmektedir.

Uygulamada bu karar, benzer uyarlama dosyalarında mahkemelerin gerekçe kalitesini artırmış, temyiz aşamasında gerekçesizlik itirazlarının daha sık dile getirilmesine zemin hazırlamıştır. Ceza hukuku profesyonelleri, lehe yasanın tespitinde 5252 sayılı Kanun m. 9’un karşılaştırmalı yöntemini titizlikle uygulamalı, CMK m. 230’da sayılan unsurların (eylemin gösterilmesi, nitelendirme, ceza belirleme dayanakları) her birini kararlarında açıkça ortaya koymalıdır.

Sonuç olarak, Ceza Genel Kurulu’nun bu kararı, uyarlama yargılamasının yalnızca infazla ilgili teknik bir işlem olmadığını, aynı zamanda Anayasal gerekçeli karar ilkesine tabi tam bir yargılama faaliyeti olduğunu bir kez daha vurgulamıştır. Bu içtihat, ceza adalet sisteminde hukuki güvenlik ve adil yargılanma standartlarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır.

(Toplam kelime sayısı: 912)