Bilirkişilik Başvurularında Soruşturma Varlığının Hukuki Değerlendirmesi: 6754 Sayılı Kanun Kapsamında Bir İnceleme

Bilirkişilik Başvurularında Soruşturma Varlığının Hukuki Değerlendirmesi: 6754 Sayılı Kanun Kapsamında Bir İnceleme

Adalet sistemimizin işleyişinde bilirkişilik, teknik ve özel bilgi gerektiren konularda yargı mercilerine ışık tutan, kararların daha sağlıklı ve hakkaniyetli verilmesini sağlayan kritik bir kamu hizmetidir. Bu nedenle, bilirkişilerin tarafsızlığı, bağımsızlığı ve uzmanlığı büyük önem taşımaktadır. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, bu hassas görevin ifasına ilişkin usul ve esasları belirleyerek, bilirkişilik müessesesinin güvenilirliğini sağlamayı hedeflemektedir. Ancak, kanunun uygulanmasında ortaya çıkan bazı durumlar, hukuki güvenlik ve bireysel haklar açısından önemli tartışmaları beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda, hakkında devam eden bir soruşturmanın sırf kaydi varlığına dayanarak bilirkişilik başvurusunun reddedilmesi şeklindeki idari işlemlerin hukuka uygunluğu, hukuk profesyonelleri için üzerinde durulması gereken bir konudur.

Bilirkişilik Kanunu ve Tarafsızlık İlkesi

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, bilirkişilerin niteliklerini, görev ve sorumluluklarını detaylı bir şekilde düzenlemektedir. Kanun'un 10/B maddesi, bilirkişilik yapamayacak kişileri ve başvuru reddi sebeplerini sıralar. Bu hükümlerin temel amacı, bilirkişilik görevinin tarafsızlık ve bağımsızlık ilkelerine uygun bir şekilde yürütülmesini temin etmektir. Bir kişinin hakkında devam eden bir soruşturmanın bulunması, potansiyel olarak bu tarafsızlık ve bağımsızlık ilkesini zedeleyebileceği düşüncesiyle bir ret gerekçesi olarak değerlendirilebilmektedir. Ancak, bu değerlendirmenin sınırları ve hukuki çerçevesi iyi çizilmelidir.

Soruşturmanın Salt Kaydi Varlığı ve Masumiyet Karinesi

Türk hukuk sisteminin temel taşlarından biri olan masumiyet karinesi, hakkında suç isnadı bulunan herkesin, suçluluğu mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar masum sayılmasını öngörür. Ceza muhakemesinin ilk aşaması olan soruşturma, henüz bir iddia aşaması olup, kişinin suçlu olduğuna dair kesin bir yargı içermez. Bu durumda, sadece bir soruşturmanın varlığına dayanarak bir kişinin bilirkişilik başvurusunun reddedilmesi, masumiyet karinesinin ihlali anlamına gelebilir. Zira, soruşturmanın sonunda takipsizlik kararı verilebileceği gibi, dava açılsa dahi beraatle sonuçlanması da mümkündür. Kişinin mesleki faaliyetini icra etme hakkının, henüz kesinleşmemiş bir iddiaya dayandırılması, ölçülülük ilkesiyle de çelişmektedir.

İdari İşlemin Gerekçelendirilmesi ve Ölçülülük İlkesi

İdari işlemlerin hukuka uygun olabilmesi için belirli bir gerekçeye dayanması ve ölçülülük ilkesine riayet etmesi gerekmektedir. Bilirkişilik başvurusunun reddi gibi bireylerin mesleki haklarını etkileyen bir idari işlemin, somut ve objektif verilere dayanması şarttır. Sadece bir soruşturmanın varlığı, tek başına bilirkişinin tarafsızlığını veya uzmanlığını etkileyecek nitelikte olmayabilir. İdari makamın, soruşturmanın niteliği, isnat edilen suçun bilirkişilik göreviyle ilgisi ve kişinin mesleki itibarı üzerindeki potansiyel etkisi gibi unsurları detaylı bir şekilde değerlendirmesi ve ret kararını bu somut gerekçelere dayandırması beklenir. Aksi takdirde, genel ve soyut bir gerekçeyle verilen ret kararı, idari yargı denetiminde hukuka aykırı bulunabilir.

Hukuki Güvenlik ve Adil Yargılanma Hakkı

Bilirkişilik başvurularının, hakkında devam eden bir soruşturma gerekçesiyle reddedilmesi, aynı zamanda hukuki güvenlik ilkesini de zedeleyebilir. Kişilerin, henüz suçluluğu kesinleşmemiş bir durum nedeniyle mesleki haklarından mahrum bırakılması, öngörülebilirlik ve istikrar ilkeleriyle bağdaşmaz. Ayrıca, bu durum, Anayasa ile güvence altına alınan çalışma hakkı ve adil yargılanma hakkının bir uzantısı olan mesleki faaliyetleri özgürce icra etme hakkını da kısıtlayıcı niteliktedir.

Sonuç ve Avukatlara Yönelik Çıkarımlar

Bilirkişilik başvurularının, hakkında devam eden bir soruşturmanın salt kaydi varlığına bağlı olarak reddedilmesi, hukuki güvenlik, masumiyet karinesi ve ölçülülük ilkeleri açısından ciddi sorunlar barındırmaktadır. Hukuk profesyonelleri olarak, bu tür idari işlemlerle karşılaşıldığında, idari yargıda iptal davası açılması yoluyla hak arama mücadelesi verilmesi büyük önem taşımaktadır. İdari yargı mercileri, bu tür kararların hukuka uygunluğunu denetlerken, idarenin takdir yetkisinin sınırlarını ve temel hak ve özgürlükler üzerindeki etkisini titizlikle değerlendirmelidir. Bu tür davalarda, soruşturmanın niteliği, isnat edilen suçun bilirkişilik göreviyle doğrudan ilgisi olup olmadığı ve idari işlemin gerekçelerinin somutluğu gibi hususlar, davanın seyrini etkileyecek kritik argümanlar olacaktır. Yargı kararlarıyla oluşacak içtihatlar, bu alandaki belirsizlikleri gidermede ve idarenin keyfi uygulamalarının önüne geçmede önemli bir rol oynayacaktır.