AYM'nin 2025/246 E., 2026/108 K. sayılı Kararı: Harçlar Kanunu m. 30/1 Cümlelerinin Anayasal Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, 13 Mayıs 2026 tarihli ve 2025/246 Esas, 2026/108 Karar sayılı kararıyla, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 30. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Muhakeme sırasında…” ve “…yalnız o celse için muhakemeye devam olunur, takip eden celseye kadar…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadığına oybirliğiyle hükmetmiştir. Bu karar, iş hukuku alanında faaliyet gösteren meslektaşlarımız için özellikle önem arz etmektedir çünkü işçilik alacaklarına ilişkin davalarda sıklıkla karşılaşılan harç tamamlama zorunluluğunun anayasal sınırlarını netleştirmektedir.

Karara konu itiraz, Ankara 73. İş Mahkemesi tarafından yapılmıştır. Mahkeme, işçilik alacağına dayalı bir davada, dava dilekçesinde belirtilen değerin muhakeme sırasında tespit edilen gerçek değerden düşük çıkması halinde uygulanacak kuralların, hukuki belirlilik ilkesini ihlal ettiğini, adalete erişim hakkına orantısız sınırlama getirdiğini ve yargılamanın uzamasına yol açarak alacaklının zararına neden olduğunu belirterek iptal talebinde bulunmuştur. İtiraz, Anayasa’nın 2., 5., 13., 35., 36., 40. ve 141. maddelerine dayandırılmıştır.

İtiraz Konusu Kuralların Hukuki Çerçevesi

492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 30. maddesi, muhakeme sırasında dava değerinin dilekçede bildirilenden yüksek tespit edilmesi durumunda yalnızca o celse için yargılamaya devam edilebileceğini, takip eden celseye kadar noksan peşin karar ve ilam harcının tamamlanmaması halinde davaya devam edilemeyeceğini düzenlemektedir. Aynı maddenin ikinci cümlesi ise, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 150. maddesinde düzenlenen süre içinde dosyanın muameleye konulmasını noksan harcın ödenmesine bağlamaktadır.

Kanun’un sistematiği içinde 2., 11., 15., 16. ve 28. maddeler ile (1) sayılı Tarife’nin III. bölümünde düzenlenen nispi karar ve ilam harcı (en yüksek oran binde 68,31) ile birlikte değerlendirildiğinde, kuralın temel amacı yargı harçlarının tam ve zamanında ödenmesini sağlamaktır. Mahkeme, karar ve ilam harcının dörtte birinin peşin, kalanının ise kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerektiğini de vurgulamıştır.

Anayasa Mahkemesi’nin Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi öncelikle kuralların kanunilik şartını incelemiştir. Kuralların, ödenmesi gereken harç miktarı ve ödenmemesi halinde doğacak hukuki sonucu herhangi bir duraksamaya yer bırakmayacak şekilde açık, net ve öngörülebilir nitelikte olduğu sonucuna varmıştır. Bu tespit, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesi ve 13. maddede yer alan kanunilik ölçütüyle uyumludur.

Mahkeme, itiraz konusu kuralların mahkemeye erişim hakkını (Anayasa m. 36) sınırladığını kabul etmekle birlikte, bu sınırlamanın meşru amaca dayandığını vurgulamıştır. Anayasa’nın 141. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca “davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması” yargının görevidir. Yargı mercilerinin gereksiz iş yüküyle karşı karşıya kalmasını önlemek, kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamak ve gereksiz talepleri caydırmak, karar ve ilam harcının önemli işlevlerindendir. Bu nedenle kuralın, adalet hizmetinin sağlıklı işlemesini sağlamaya yönelik meşru bir amaca hizmet ettiği değerlendirilmiştir.

Ölçülülük ilkesi bağlamında ise elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkeleri tek tek incelenmiştir. Mahkeme, noksan harcın ödenmemesi durumunda davaya devam edilmemesinin harcın caydırıcılık fonksiyonunu gerçekleştirmeye elverişli olduğunu belirtmiştir. Kanun koyucunun mali yükümlülükler konusunda geniş takdir yetkisine sahip olduğu, harçların ödenme zamanı ve sonuçlarının belirlenmesinin de bu yetki kapsamında bulunduğu vurgulanmıştır.

Daha hafif müdahale aracı olarak eksik harcın yargılamanın sonuna ertelenmesi alternatifi tartışılmış ancak bu yöntemin, karar ve ilam harcının gereksiz dava açılmasını önleme işlevini zayıflatabileceği gerekçesiyle kanun koyucunun tercihinin sınırları içinde kaldığı kabul edilmiştir. Orantılılık açısından ise nispi harç oranlarının makul düzeyde belirlendiği, adli yardım sisteminin (HMK m. 334-340) mevcut olduğu, noksan harcın tamamlanması için bir sonraki celseye kadar makul süre tanındığı ve davanın sonucuna göre ödenen harçların iade edilebildiği hususları dikkate alınmıştır.

Ayrıca, noksan harcın ödenmemesi nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılması halinde HMK m. 150’de öngörülen süre içinde harcın tamamlanmasıyla davaya devam imkânının bulunması da orantısız bir müdahale olmadığını destekleyen unsurlar arasındadır. Mahkeme, benzer yönde önceki kararlarına (E.2024/6, K.2024/204; E.2018/150, K.2019/79) atıfta bulunarak kuralların Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı olmadığına hükmetmiştir. Diğer itiraz maddeleri (2., 35., 40., 141.) ise 13. ve 36. maddeler kapsamında değerlendirildiği için ayrıca incelenmemiştir.

Kararın Avukatlar ve Hukuk Profesyonelleri Açısından Önemi

Bu karar, özellikle işçilik alacakları, tazminat ve alacak davalarında dava değeri tespitinin kritik olduğu alanlarda önemli pratik sonuçlar doğurmaktadır. Avukatlar, dava dilekçelerinde gerçekçi değer beyanına özen göstermeli, muhtemel artışları öngörerek müvekkillerini harç tamamlama yükümlülüğü konusunda bilgilendirmelidir. Aksi takdirde yargılamanın kesintiye uğraması, sürelerin kaçırılması ve müvekkilin maddi zarara uğraması riski artmaktadır.

Karar aynı zamanda harç politikalarının anayasal sınırlarını belirlemesi açısından emsal niteliğindedir. Kanun koyucunun geniş takdir yetkisini kabul etmekle birlikte, bu yetkinin ölçülülük ilkesiyle sınırlandırıldığını vurgulaması, gelecekteki harç düzenlemeleri için önemli bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle nispi harç oranlarının makuliyeti, adli yardım mekanizmalarının etkinliği ve makul süre tanınması gibi unsurlar, benzer itirazlarda sıklıkla başvurulacak argümanlar haline gelecektir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, harç tamamlama zorunluluğunun adalete erişimi fiilen engellemediğini, aksine yargı sisteminin sürdürülebilirliği açısından gerekli ve orantılı bir tedbir olduğunu tespit etmiştir. Bu yaklaşım, hem kamu maliyesinin korunması hem de hak arama özgürlüğünün dengeli biçimde güvence altına alınması arasında makul bir denge kurmaktadır.

Karar, 6 Ağustos 2026 tarihli ve 33332 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Avukat meslektaşlarımızın, özellikle iş hukuku ve ticari davalarda bu içtihadı yakından takip etmeleri, dava stratejilerini buna göre şekillendirmeleri büyük önem taşımaktadır. (Toplam kelime sayısı: 928)