AYM’nin 2023/101601 Başvuru Numaralı Kararı: Haksız Tutuklama ve Gözaltı Tazminatlarında Yetersiz Manevi Tazminat

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 23 Aralık 2025 tarihli ve 2023/101601 başvuru numaralı kararında, haksız yakalama, gözaltı ve tutuklama nedeniyle açılan tazminat davalarında hükmedilen manevi tazminat miktarlarının yetersiz olması nedeniyle Anayasa’nın 19. maddesinin (kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar, aynı zamanda makul sürede yargılanma iddialarının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunduğunu da içermektedir.

Olay ve İddialar

Başvurucular, haklarında verilen beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararlarından sonra 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141. maddesi uyarınca açtıkları tazminat davalarında, mahkemelerce hükmedilen manevi tazminat miktarlarının yetersiz olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bazı başvurucular ayrıca yargılamanın uzun sürmesinden dolayı makul sürede yargılanma hakkının da ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkı Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, Gülseren Çıtak (GK, 2020/1554, 27/4/2023) kararına atıfla, 5271 sayılı Kanun’un 141/1-e bendi kapsamında açılan tazminat davalarında başvuru yollarının tüketilmesi için yalnızca bu bent uyarınca dava açılmasının yeterli olduğuna işaret etmiştir. Bu kapsamda inceleme, tazminat miktarının yeterliliği ile sınırlı tutulmuştur.

Mahkeme, ağır ceza mahkemelerinin takdir yetkisini kabul etmekle birlikte, ihlalle orantısız ve sembolik kalan tazminat miktarlarının Anayasa’nın 19/9. fıkrasına aykırı olacağını vurgulamıştır. Tazminat miktarının, AYM’nin benzer davalarda hükmettiği veya hükmedebileceği miktara göre “kayda değer ölçüde düşük” olmaması gerektiği belirtilmiştir.

Somut olayda, bazı başvuruculara ödenen manevi tazminat miktarlarının AYM’nin emsal kararlarında ortaya koyduğu tabloya göre düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Mahkeme, kararın ekinde yıllara göre güncellenmiş manevi tazminat miktarlarını da kamuoyu ile paylaşmıştır:

Yıllara Göre Manevi Tazminat Tablosu (Özet):

• 2016: Gözaltı/gün: 300 TL | Tutukluluk asgari: 15.000 TL – Ortalama: 40.000 TL – Azami: 100.000 TL
• 2017: Gözaltı/gün: 360 TL | Tutukluluk asgari: 18.000 TL – Ortalama: 48.000 TL – Azami: 120.000 TL
• 2018: Gözaltı/gün: 400 TL | Tutukluluk asgari: 20.000 TL – Ortalama: 54.000 TL – Azami: 135.000 TL
• 2019: Gözaltı/gün: 600 TL | Tutukluluk asgari: 29.700 TL – Ortalama: 79.200 TL – Azami: 198.000 TL
• 2020-2021: Gözaltı/gün: 600 TL | Tutukluluk asgari: 30.000 TL – Ortalama: 80.000 TL – Azami: 200.000 TL
• 2022: Gözaltı/gün: 1.350 TL | Tutukluluk asgari: 67.500 TL – Ortalama: 180.000 TL – Azami: 450.000 TL
• 2023: Gözaltı/gün: 1.800 TL | Tutukluluk asgari: 90.000 TL – Ortalama: 240.000 TL – Azami: 600.000 TL
• 2024: Gözaltı/gün: 2.970 TL | Tutukluluk asgari: 148.500 TL – Ortalama: 396.000 TL – Azami: 990.000 TL
• 2025: Gözaltı/gün: 3.330 TL | Tutukluluk asgari: 166.500 TL – Ortalama: 444.000 TL – Azami: 1.110.000 TL

Maddi tazminat taleplerinin reddi veya düşük ödenmesi konusunda ise mahkemelerin takdirinde bariz bir keyfîlik veya açık hata görülmemiştir.

Makul Süre İddiası

Başvurunun makul sürede yargılanma kısmına ilişkin olarak ise AYM, 12/3/2024 tarihinde yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun ile Tazminat Komisyonuna getirilen yeni başvuru yolunu işaret ederek, bu yol tüketilmeden yapılan başvurunun ikincil niteliğe aykırı olduğunu belirtmiş ve bu kısmı kabul edilemez bulmuştur.

Hüküm ve Sonuç

Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 19. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bağlantılı dokuzuncu fıkrasının ihlal edildiğine karar vermiş, ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyaları ilgili ağır ceza mahkemelerine göndermiştir. Tazminat talepleri reddedilmiş, vekalet ücreti ve harçların ödenmesine hükmedilmiştir.

Avukatlar İçin Değerlendirme

Bu karar, ceza muhakemesi tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında “yeterli manevi tazminat” kavramını somut rakamlarla ortaya koyması bakımından büyük önem taşımaktadır. Avukatlar, müvekkillerine tazminat talebi hazırlarken artık AYM’nin bu tablosunu referans almak zorundadır.

Özellikle 2022 sonrası dönemde gözaltı ve tutukluluk süreleri için belirlenen miktarların ciddi şekilde artırıldığı görülmektedir. Bu artış, enflasyon ve yaşam standartlarındaki değişimin yanı sıra, ihlalin ağırlığının daha iyi anlaşılmasına da işaret etmektedir.

Karar aynı zamanda ağır ceza mahkemelerinin, AYM’nin benzer olaylarda öngördüğü miktarları göz önünde bulundurarak karar vermesi gerektiğini açıkça ortaya koymuştur. Aksi takdirde, kararların AYM nezdinde bozulma riski artmaktadır.

Sonuç olarak, bu emsal karar, haksız tutuklama ve gözaltı mağduriyetlerinde daha adil ve gerçekçi tazminat miktarlarının belirlenmesi yolunda önemli bir adım atmıştır. Ceza hukuku uygulayıcıları ve tazminat davalarına bakan avukatların bu tabloyu yakından takip etmesi ve kararlarında referans olarak kullanması, müvekkillerinin haklarının daha etkin korunmasını sağlayacaktır.

(Makale yaklaşık 950 kelimedir.)