AYM'nin 2022/95759 Başvuru Numaralı Kararı: Ne Bis In Idem İlkesi ve Mükerrer Yargılama

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 21 Nisan 2026 tarihli kararıyla M.Y. başvurusunu inceleyerek aynı fiilden dolayı birden fazla yargılanmama veya cezalandırılmama (ne bis in idem) ilkesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir. Karar, DEAŞ silahlı terör örgütü üyeliği ve 6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçlarında mükerrer iddianame düzenlenmesinin sonuçlarını ele almakta, hukuk profesyonelleri için önemli usul güvencelerini hatırlatmaktadır.

Olaylar ve İki Ayrı Yargılama Süreci

Başvurucu, 5 Mayıs 2016 tarihinde üst aramasında tabanca, şarjör ve fişek ele geçirilmesi üzerine iki ayrı soruşturma geçirmiştir. İlk iddianameyle Gaziantep 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nde DEAŞ'a yardım ve 6136 sayılı Kanun'a muhalefetten yargılanmış, yardım suçundan mahkumiyet, 6136 suçundan beraat kararı verilmiştir. Karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir.

İkinci iddianameyle aynı fiil için Gaziantep 19. Asliye Ceza Mahkemesi'nde 6136 sayılı Kanun'a muhalefetten ayrı dava açılmış, 1 yıl hapis ve 600 TL para cezası verilmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın kanun yararına bozma talebi üzerine Yargıtay 8. Ceza Dairesi, CMK m. 223/7 gereğince davanın reddi gerektiğini belirterek bozmuştur. Mahkeme, bozma sonrası davanın mükerrer olduğu gerekçesiyle reddine karar vermiştir.

Başvurucu, ilk mahkumiyetten sonra ikinci yargılamanın ne bis in idem ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

Ne Bis In Idem İlkesinin Anayasal Çerçevesi

Anayasa'da açıkça düzenlenmeyen ilke, Anayasa Mahkemesi tarafından Ünal Gökpınar (B. No: 2018/9115, 27/3/2019) kararında hukuk devleti ve hukuki güvenlik ilkesiyle bağlantılı olarak adil yargılanma hakkının (m. 36) unsuru kabul edilmiştir. Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (B. No: 2019/40991, 23/3/2023) ve norm denetim kararı (E.2019/4, K.2021/78, 4/11/2021) ile ilke, kesinleşmiş mahkumiyet veya beraatten sonra aynı fiil için yeniden yargılama yasağı olarak tanımlanmıştır.

İlkenin uygulanması için: (1) Ceza yargılaması olması, (2) Kesinleşmiş mahkumiyet/beraat, (3) Yeniden yargılama, (4) Aynı fiil, (5) İstisna olmaması şarttır. İstisnalar arasında yeni delil, esaslı kusur ve AİHM'nin "bütünün parçaları" yaklaşımı yer alır. Mahkemeler, mükerrerlik itirazlarını en kısa sürede değerlendirmelidir.

Somut olayda ilk dava kesinleşmiş mahkumiyet içermekte, ikinci dava aynı fiile (5 Mayıs 2016 tabanca ele geçirilmesi) ilişkindir. CMK m. 223/7 ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu (E.2010/1-9, K.2010/83) gereğince ikinci dava reddedilmelidir. Mükerrerlik mekanizmasının etkin işletilmemesi ilkeyi ihlal etmiştir.

Giderim ve Sonuç

İhlalin tespitiyle 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine, 40.000 TL vekalet ücretinin başvurucuya verilmesine karar verilmiştir. Yeniden yargılama yapılmasına gerek görülmemiştir.

Mesleki Değerlendirme

Karar, ceza davalarında aynı fiilin birden fazla iddianameye konu edilmesinin ne bis in idem ihlali yaratacağını netleştirmektedir. Avukatlar, ilk karar kesinleşmeden ikinci dava açılması halinde CMK m. 223/7 itirazını derhal ileri sürmeli, Yargıtay içtihatlarını gerekçelerinde kullanmalıdır. İlkenin özerk yorumu, idari para cezalarını da kapsayabilmektedir.

Hukuk profesyonelleri, terör suçlarında birden fazla soruşturma açılması durumunda fiil birliğini titizlikle incelemeli, kesin hüküm etkisini savunmada etkili biçimde değerlendirmelidir. Karar, usul güvencelerinin maddi gerçeğin aranması önünde engel olmadığını, aksine hukuki güvenliği koruduğunu vurgulamaktadır.

(Toplam kelime sayısı: 578)