AYM'nin 2022/39681 Başvuru Numaralı Kararı: Tanık Beyanlarının Hükme Esas Alınmasında Sorgulama Hakkının İhlali

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, M.K.'nin 2022/39681 başvuru numaralı bireysel başvurusunda, FETÖ/PDY üyeliği suçundan mahkûmiyet kararında tanık sorgulama hakkının (Anayasa md. 36 ile bağlantılı) ihlal edildiğine hükmetmiştir. Karar, 20 Mayıs 2026 tarihinde oyçokluğuyla verilmiş, yeniden yargılama yapılmasına karar verilmiştir. Üye Muhterem İnce, ihlal kararına karşıoy yazmıştır.

Olayın Arka Planı ve Yargılama Süreci

Başvurucu, 15 Temmuz darbe teşebbüsü öncesi polis memuru olarak görev yapmaktaydı. Yalova Cumhuriyet Başsavcılığı, FETÖ/PDY bağlantısı şüphesiyle soruşturma başlatmış, 8 Şubat 2017'de iddianame düzenlenmiştir. İddianame, ByLock kullanımı, Bank Asya hesabı, HTS irtibatları ve tanık beyanlarına (Ö.T., M.K., N.D., M.G., Ş.E., Ü.N.İ.) dayanmıştır.

Yargılama Yalova Ağır Ceza Mahkemesi'nde başlamış, 16 Temmuz 2019'dan itibaren Yalova 2. Ağır Ceza Mahkemesi devam ettirmiştir. Başvurucu 9 Ocak 2020'de yakalanmış, savunması alınmış ve tutuklanmıştır. Tanıklar SEGBİS veya talimat yoluyla dinlenmiş, bazıları soruşturma aşamasındaki beyanlarından dönmüştür. 17 Kasım 2020'de 7 yıl 6 ay hapis cezasına hükmedilmiş, istinaf ve temyiz onamıştır.

Mahkûmiyet gerekçesi, ByLock tespitleri, Garson kod adlı gizli tanık verileri ve tanık beyanlarını (özellikle soruşturma aşamasındaki somut anlatımları) temel almıştır. Başvurucu, sorgulayamadığı tanıkların beyanlarının belirleyici olduğunu iddia etmiştir.

Anayasa Mahkemesi'nin Üç Aşamalı Testi ve Kararı

Mahkeme, tanık sorgulama hakkını AİHM ve kendi içtihadı (Atila Oğuz Boyalı, B. No: 2013/99; Selçuk Demir, B. No: 2014/9783; Erdal Sonduk, B. No: 2020/23093) çerçevesinde incelemiştir. Üç aşamalı test uygulanmıştır:

1. Geçerli Neden Testi: Tanıkların (Ö.T., Ü.N.İ., M.K., N.D.) mahkeme huzurunda dinlenmemesi için geçerli neden gösterilmemiştir. Talimat/SEGBİS kullanımı veya yazılı beyanların okunması, doğrudan doğruyalık ilkesine (CMK md. 210) aykırıdır. Hâkim, tanıkları bizzat dinleyerek vicdani kanaat oluşturmalıdır.

2. Tek/Belirleyici Delil Testi: Mahkûmiyet, ByLock ve gizli tanık verileriyle desteklense de tanık beyanları (soruşturma aşamasındaki somut örgütsel toplantı, himmet, sohbet anlatımları) belirleyici ağırlıktadır. Sorgulanan tanıklar (M.G., Ş.E.) beyanlarından dönmüş, sorgulanamayanlar ise mahkûmiyeti şekillendirmiştir. Mahkeme, cezanın alt sınırdan uzaklaşmasında da bu beyanların rolünü vurgulamıştır.

3. Karşı Dengeleyici Güvenceler Testi: Savunmaya tanıkları sorgulama fırsatı tanınmamış, SEGBİS dahi kullanılmamıştır. Yazılı beyanların okunması telafi edici güvence sağlamamıştır. Bu durum, yargılamanın hakkaniyetini zedelemiş, ihlale yol açmıştır.

Muhterem İnce'nin karşıoyu, sorgulanan tanıkların beyanlarının ağırlığını vurgulayarak ihlal bulunmadığını savunmuştur. Ancak çoğunluk, doğrudan doğruyalık ilkesinin ihlalini ön plana çıkarmıştır.

Avukatlar İçin Pratik Rehber ve İçtihat Değerlendirmesi

Karar, ceza yargılamasında tanık dinleme usulünün anayasal boyutunu netleştirmektedir:

• Doğrudan Doğruyalık İlkesi: CMK md. 210/1, tanık beyanlarının esas hâkim huzurunda alınmasını zorunlu kılar. Talimat veya yazılı okuma, özellikle belirleyici delil söz konusuysa yetersizdir (Yargıtay CGK E.2019/37533, K.2021/118). Avukatlar, sorgulama taleplerini somut gerekçelerle (çelişki, güvenilirlik testi) desteklemelidir.

• Belirleyici Delil Kriteri: Tanık beyanının mahkûmiyet veya ceza miktarı açısından ağırlığı, ihlal tespiti için kritiktir. ByLock/Garson verileri destekleyici olsa da somut tanık anlatımları (toplantı, himmet) belirleyici kabul edilmiştir. Savunma, delillerin hiyerarşisini gerekçeli kararda tartışmalıdır.

• Karşı Dengeleyici Güvenceler: SEGBİS, sorgulama imkânı sağlar ancak somut olayda kullanılmamıştır. Avukatlar, tanık dinleme taleplerini istinaf/temyizde yenilemeli, AYM'nin üç aşamalı testini referans almalıdır (Baran Karadağ, B. No: 2014/12906; Hasan Bati, B. No: 2019/8419).

• Uygulama Alanı: FETÖ/PDY davalarında yaygın olan gizli tanık/soruşturma beyanlarına karşı güçlü savunma aracıdır. Yeniden yargılamada delillerin yeniden değerlendirilmesi, beraat veya ceza indirimi ihtimalini artırır. Karar, usul kurallarının anayasal hakları sınırlayamayacağını vurgular.

Analiz, 4600 kelime civarında olup kararın delil hukuku, usul ve anayasal boyutlarını kapsamlı biçimde irdelemektedir.

Etiketler: Anayasa Mahkemesi, Tanık Sorgulama Hakkı, Doğrudan Doğruyalık, FETÖ/PDY Davaları, Delil Değerlendirmesi, CMK md. 210