AYM'nin 2022/30392 Başvuru Numaralı Kararı: Gözaltında Kötü Muamele İddialarında Etkili Soruşturma Yükümlülüğü

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 3 Mart 2026 tarihinde 2022/30392 başvuru numaralı kararını vermiştir. Karar, FETÖ/PDY soruşturması kapsamında gözaltına alınan bir başvurucunun, gözaltı sürecinde fiziksel ve sözlü şiddete maruz kaldığı, kelepçeli olarak nakledildiği ve kötü koşullarda tutulduğu iddialarına ilişkindir. AYM, kötü muamele yasağının maddi ve usul boyutları bakımından önemli değerlendirmelerde bulunmuştur.

Başvurucu, 24 Ağustos 2016 tarihinde evinde gözaltına alınmış, Balıkesir TEM Şube Müdürlüğü’nde tutulmuştur. Vekili aracılığıyla 15 Kasım 2017 tarihinde verdiği dilekçede, sivil giyimli polisler tarafından avukatsız olarak üç kez sorgulandığını, hakaret, küfür, cinsel içerikli tehditler ve fiziksel darp gördüğünü, doktorların darp izlerini raporlara geçirmediğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca uzun süre kelepçeli tutulduğunu ve nezarethanenin kalabalık, hijyenik olmayan koşullarında tutulduğunu, ilaç ve gözlüğünün verilmediğini ileri sürmüştür.

Başsavcılık tarafından yürütülen soruşturmada, başvurucu, nezarethanede kalan diğer şüpheliler, adli muayene raporlarını düzenleyen doktorlar ve bir polis memuru dinlenmiştir. Adli muayene raporlarının tamamında darp ve cebir izi tespit edilmemiştir. Toplanan deliller başvurucunun iddialarını desteklememiştir. Başsavcılık, kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, bu karar Balıkesir 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 7 Ocak 2022 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasıyla güvence altına alınan kötü muamele yasağının mutlak niteliğini vurgulamıştır. Muamelenin asgari bir ağırlık derecesine ulaşması gerektiğini, bu değerlendirmede muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri, mağdurun durumu, kasıt unsuru ve olayın bağlamının dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Devlet görevlilerinin güç kullanımının orantılı olması gerektiği, gözaltı sırasında yaralanma iddiası varsa idarenin inandırıcı açıklama getirme yükümlülüğü bulunduğu ifade edilmiştir.

AYM, fiziksel ve sözlü şiddet iddiasına ilişkin soruşturmanın etkili olup olmadığını incelemiştir. Başsavcılığın başvurucunun beyanını, diğer şüphelilerin ve doktorların ifadelerini aldığını, ancak kamera kayıtlarını temin etmediğini tespit etmiştir. Mahkeme, başvurucunun şikâyetini olaylardan yaklaşık 15 ay sonra yaptığını, şikâyet edilen odada kamera bulunmadığını ve toplanan delillerin iddiaları makul şüphenin ötesinde desteklemediğini belirterek, soruşturmanın Anayasa’nın 17. maddesi anlamında etkili olduğuna kanaat getirmiştir. Bu nedenle iddianın açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varılmıştır.

Kelepçeli nakil ve gözaltı koşulları iddiaları bakımından ise AYM, bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği olağan kanun yollarının tüketilmesi gerektiğini hatırlatmıştır. Kelepçeli nakil iddiası için suç duyurusu ve ceza yargılaması, kötü koşullar iddiası için ise idari yargıda tam yargı davası açılması gerektiği önceki kararlarında kabul edilmiştir. Başvurucunun bu yollara başvurmadığı anlaşılınca, bu kısımlar başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

Kararda adli yardım talebi kabul edilmiş, yargılama giderlerinden muafiyete hükmedilmiştir. Bu karar, gözaltı sürecinde kötü muamele iddialarına ilişkin etkili soruşturma standartlarını ortaya koyması açısından avukatlar için önemlidir. Özellikle iddiaların somut delillerle desteklenmesi, soruşturmada tüm delillerin toplanması ve savcılığın aceleci davranmaması gerektiği vurgulanmıştır.

Ceza avukatları, müvekkillerinin gözaltı sürecindeki iddialarını destekleyecek delilleri (kamera kayıtları, tanık beyanları, bağımsız doktor raporları) zamanında toplamaları ve olağan kanun yollarını tüketmeleri gerektiğini bu karardan çıkarmalıdır. Karar, kötü muamele yasağının hem maddi hem de usul boyutunun titizlikle incelendiğini göstermektedir.

(Toplam kelime sayısı: 612)