AYM'nin 2022/107328 Başvuru Numaralı Kararı: Hukuka Aykırı Delil ve Hakkaniyete Uygun Yargılanma

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 21 Nisan 2026 tarihli kararıyla M.Ç. başvurusunu incelemiş ve uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma suçundan verilen mahkumiyette, arama sırasında kanuna aykırı şekilde ihtiyar heyeti veya komşu bulundurulmadan elde edilen delilin kullanılmasının hakkaniyete uygun yargılanma hakkını ihlal etmediğine hükmetmiştir. Karar, hukuka aykırı delillerin mahkumiyette kullanılması testini detaylı biçimde uygulayarak ceza hukuku uygulayıcıları için önemli bir çerçeve sunmaktadır.

Olaylar ve Yargılama Süreci

Batman'da uyuşturucu ticareti ihbarı üzerine iki ayrı olayda başvurucunun üzerinde ve çöp kutusunda esrar, işyerinde ise esrar, eroin ve metamfetamin ele geçirilmiştir. İlk olayda adli kontrol, ikinci olayda işyeri araması yapılmıştır. Arama tutanağında başvurucunun babası M.Ç. ve K.T. imzası bulunmaktadır. Başvurucu, uyuşturucuların kendisine ait olmadığını, başkaları tarafından konulduğunu savunmuştur.

Batman 1. Ağır Ceza Mahkemesi, parkta ele geçirilen maddeden kullanma suçundan HAGB, işyerinden ele geçirilenlerden ise 15 yıl hapis ve 30.000 TL para cezası vermiştir. Gerekçede HTS kayıtları, tanık beyanları, ekspertiz raporları, hastane raporu ve arama tutanakları birlikte değerlendirilmiştir. İstinaf ve temyiz de onama ile sonuçlanmıştır.

Başvurucu, CMK m. 119/4'e aykırı arama yapıldığını (ihtiyar heyeti veya iki komşu bulunmadığı), delilin hukuka aykırı olduğunu ve hükme esas alınamayacağını iddia etmiştir.

Hakkaniyete Uygun Yargılanma ve Üç Aşamalı Test

Anayasa'nın 38/6. maddesi, kanuna aykırı elde edilen delillerin kullanılamayacağını hükme bağlamıştır. Anayasa Mahkemesi, Orhan Kılıç (B. No: 2014/4704, 1/2/2018) kararında hukuka aykırı delillerin etkisini üç aşamalı testle inceler: (1) Delilin hukuka aykırılığının ilk bakışta anlaşılıp anlaşılmadığı veya mahkemece tespit edilip edilmediği; (2) Delilin tek veya belirleyici olup olmadığı; (3) Yargılamanın bütününün hakkaniyete aykırı hale gelip gelmediği.

Hacı Karabulut (2) (B. No: 2020/27959, 20/3/2025) kararı bu testi detaylandırmıştır. Somut olayda testin ilk aşamasında, arama tutanağında M.Ç. ve K.T.'nin imzası bulunduğu, Yargıtay içtihatlarının çelişkili olduğu için ilk bakışta hukuka aykırılık net değildir. Mahkemeler de hukuka aykırılık tespiti yapmamıştır.

İkinci aşamada, delilin belirleyici nitelikte olduğu kabul edilmiştir. Ancak üçüncü aşamada, başvurucunun babasının tanık beyanında itiraz etmemesi, HTS kayıtlarının incelenmesi, E.Y. tanığının araştırılması, savunmaya itiraz imkanı verilmesi ve çelişkili beyanların gerekçede tartışılması nedeniyle yargılamanın bütününün hakkaniyete aykırı hale gelmediği sonucuna varılmıştır.

Yusuf Şevki Hakyemez'in karşıoy gerekçesinde ise delilin tek başına belirleyici olduğu, CMK m. 119/4'ün açık ihlalinin Anayasa m. 38/6'yı devre dışı bırakamayacağı, testin ikinci ve üçüncü aşamalarına gerek olmadığı belirtilmiştir. Çoğunluk, karşıoyda yer alan Hacı Karabulut karşıoyuna atıfla ihlal olmadığına karar vermiştir.

Diğer İddialar ve Sonuç

Gerekçeli karar, aleni yargılanma, tanık dinletme ve adil yargılama iddiaları açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur. Adli yardım talebi kabul edilmiş, yargılama giderlerinden muafiyete hükmedilmiştir.

Mesleki Değerlendirme

Karar, hukuka aykırı delil testinin somut olay şartlarında uygulanmasının önemini vurgulamaktadır. Avukatlar, arama tutanaklarındaki usul eksikliklerini (CMK m. 119/4) gerekçeli biçimde ileri sürmeli, delilin belirleyiciliğini ve yargılamanın bütününü etkilemesini tartışmalıdır. Yargıtay'ın çelişkili içtihatları (E.2021/8257 K.2026/2432 vb.) lehlerine kullanılabilir.

Karar, delilin gerçekliği ve güvenilirliğine itiraz imkanı verilmesi, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin gözetilmesinin ihlali önleyebileceğini göstermektedir. Ceza avukatları, benzer davalarda üç aşamalı testi savunma stratejilerinin merkezine koymalıdır.

(Toplam kelime sayısı: 612)