AYM'nin 2015/511 başvuru numaralı kararı

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Güler Ayyıldız ve diğerlerinin 2015/511 başvuru numaralı bireysel başvurusunu incelemiştir. Başvuru, iş kazası sonucu meydana gelen ölüm olayı üzerine işyeri yetkilileri hakkında başlatılan ceza soruşturmasının etkili olmaması, tazminat davasının sekiz yıl gibi uzun sürede tamamlanması ve aleyhe yüksek miktarda vekâlet ücretine hükmedilmesi nedenleriyle yaşam hakkının, makul sürede yargılanma hakkının ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

Olay, başvurucuların yakını H.A.’nın Y. Yapı End. Tic. Ltd. Şti.’nde S. Gemi İnşaat A.Ş.’ye ait sosyal tesisin inşasında çalışırken 16 Eylül 2006 tarihinde 14 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirmesiyle başlamıştır. Olay yeri inceleme raporu, otopsi raporu ve tanık beyanları alınmış; Tuzla Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Sorumlu Yardımcısı M.Y., İş Güvenliği Amiri Y.Y. ve şirket yetkilisi T.Y. hakkında taksirle ölüme neden olma suçundan iddianame düzenlenmiştir.

Ceza yargılaması sürecinde iki ayrı bilirkişi raporu alınmış; ilk raporda T.Y. kusursuz, diğer sanıklar tali kusurlu, H.A. asli kusurlu bulunmuştur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, eksik inceleme nedeniyle bozma kararı vermiş; ikinci raporla T.Y.’nin asli kusurlu olduğu tespit edilmiş ve mahkûmiyet hükmü onanmıştır. Başvurucular, bilirkişi raporlarına ve kusur tespitine itiraz etmişlerdir.

Tazminat davası ise Kartal 1. İş Mahkemesi’nde açılmış; iki ayrı bilirkişi raporu alınmış, kusur oranları Y. Yapı End. Tic. Ltd. Şti. %48, Y.Y. %2, S. Gemi İnşaat A.Ş. %23, M.Y. %2 ve H.A. %25 olarak belirlenmiştir. Mahkeme, maddi ve manevi tazminata kısmen hükmetmiş; Yargıtay 21. Hukuk Dairesi savunma hakkı ihlali ve usule ilişkin kazanılmış hak nedeniyle bozma kararı vermiştir. Son karar, Güler Ayyıldız lehine 47.981,75 TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminat, diğer başvurucular lehine 25.000’er TL manevi tazminat şeklinde verilmiş; reddedilen kısım üzerinden de vekâlet ücretine hükmedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, yaşam hakkının ihlali iddiasını incelerken devletin pozitif ve negatif yükümlülüklerini, kasten meydana gelen ölüm olayları ile ihmal sonucu meydana gelen olaylar arasındaki farkı vurgulamıştır. Somut olayda kasıt unsurunun bulunmadığı, etkili bir yargısal sistemin kurulduğu, tazminat davasında kusurun kabul edildiği ve makul tazminata hükmedildiği gerekçesiyle ihlal iddiasını reddetmiştir.

Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyet, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Mahkemeye erişim hakkı iddiası ise reddedilen maddi ve manevi tazminat üzerinden hesaplanan vekâlet ücretinin hükmedilen tazminata oranı (%11) gözetilerek ölçülü kabul edilmiş ve ihlal bulunmamıştır.

Karar, iş kazası davalarında devletin etkili soruşturma yükümlülüğünün sınırlarını, bilirkişi raporlarının takdiri delil niteliğini, kısmi dava ve ıslah kurumunun kullanımını, vekâlet ücreti mahsubunda “kaybeden öder” ilkesinin uygulanmasını ve Anayasa Mahkemesi’nin ikincil niteliğini vurgulaması bakımından önemlidir. Avukatlar, iş kazası dosyalarında ceza ve hukuk davalarının paralel yürütülmesi, kusur tespitinde teknik bilirkişi raporlarının rolü ve vekâlet ücreti hesaplamalarında ölçülülük ilkesi konularında bu kararı referans almalıdır. (Kelime sayısı: 678)