AYM Başkanı Özkaya’nın Çin Ziyareti: Yüksek Yargı Kurumları Arasında Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ İş Birliği

Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya ve beraberindeki heyet, 29 Temmuz - 1 Ağustos 2026 tarihleri arasında Çin Halk Cumhuriyeti’ne yönelik önemli bir çalışma ziyareti gerçekleştirdi. Bu ziyaret, Türkiye ile Çin arasındaki diplomatik ilişkilerin 55. yılını kutladığı bir dönemde, yüksek yargı kurumları arasında kurumsal diyaloğu güçlendirmeyi ve özellikle dijital dönüşüm ile yapay zekâ teknolojilerinin yargı hizmetlerindeki uygulamalarını ele almayı hedefledi.

Ziyaretin ilk durağı Çin Yüksek Halk Mahkemesi oldu. AYM heyeti burada Çin Yüksek Halk Mahkemesi Başkanı Zhang Jun ile bir araya geldi. Görüşmede iki ülkenin yüksek yargı organlarının yapısal özellikleri, anayasa yargısının güncel sorunları ve yüksek yargı alanındaki reformlar detaylı biçimde tartışıldı. Taraflar, bilgi ve tecrübe paylaşımının kurumsallaştırılması, yargı hizmetlerinde dijital altyapının geliştirilmesi ve yapay zekâ destekli karar destek sistemlerinin yaygınlaştırılması konularında mutabakata vardı.

Çin Yüksek Halk Mahkemesi Başkanı Zhang Jun, heyeti ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti ifade ederek, iki ülke arasındaki uzun soluklu yargı iş birliğinin bu ziyaretle yeni bir ivme kazanacağını belirtti. Diplomatik ilişkilerin 55. yılının, hukuk ve yargı alanındaki çok boyutlu ilişkileri güçlendirmek için önemli bir fırsat sunduğunu vurguladı. Zhang Jun, karşılıklı ziyaretlerin hem kurumsal kapasiteyi artıracağını hem de stratejik ortaklığı derinleştireceğini kaydetti.

Başkan Kadir Özkaya ise Çin heyetinin önceki aylarda Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyaretleri anımsatarak, dostane ilişkilerin yargı alanına yansıtılmasının stratejik önemine dikkat çekti. “Ülkelerimiz arasındaki üst düzey diyalog ve stratejik iş birliği anlayışının mahkemelerimiz arasında da en üst seviyeye çıkarılması, yargı sistemlerimize önemli kazanımlar sağlayacaktır” diyen Özkaya, iş birliğini ileriye taşımaya hazır olduklarını ifade etti. Özellikle Çin’in yargı süreçlerinde yapay zekâ ve büyük veri teknolojilerini verimlilik amacıyla kullanma konusundaki deneyimlerini yakından takip ettiklerini belirten Özkaya, bu alandaki tecrübelerin karşılıklı paylaşımının her iki ülkenin yargı bağımsızlığı ve erişilebilirliğini güçlendireceğini vurguladı.

Heyet, ziyaret sırasında Çin Yüksek Halk Mahkemesi bünyesindeki Dijital Mahkeme Laboratuvarı’nı inceleme fırsatı buldu. Laboratuvarda yapay zekâ destekli dosya sınıflandırma, otomatik karar özeti çıkarma, risk analizi ve tahmini adalet modelleri gibi uygulamalar hakkında detaylı brifing alındı. Bu inceleme, Türk hukuk sisteminde devam eden e-dosya, Ulusal Yargı Ağı (UYAP) ve yapay zekâ entegrasyonu projelerine önemli bir karşılaştırmalı perspektif sundu.

Ziyaretin bir diğer önemli ayağı, Çin Adalet Bakanı He Rong ile yapılan görüşmeydi. Toplantıda hukukun üstünlüğü ilkesi, adalet hizmetlerinde dijitalleşme, yargıda teknoloji kullanımı ve iki ülke arasındaki adli yardımlaşma mekanizmaları ele alındı. Başkan Özkaya, Türkiye-Çin ilişkilerinin her alanda güçlü olduğunu, bu ilişkilerin hukuk ve yargı boyutuna da taşınması gerektiğini belirtti. “İnsanı merkeze alan bir hukuk anlayışını teknolojiyle birleştirmek istiyoruz” diyen Özkaya, yapay zekâ uygulamalarında geliştirilecek iş birliğinin öncelikli alanlar arasında yer alması gerektiğini kaydetti.

Adalet Bakanı He Rong ise iki ülke liderleri arasındaki mutabakatın hukuki alana yansımalarının önemli olduğunu ifade etti. Diplomatik ilişkilerin 55. yılı vesilesiyle Adalet Bakanlığı ile AYM arasındaki iş birliğini geliştirmeye hazır olduklarını vurguladı. Görüşmede Lahey Sözleşmesi kapsamında medeni ve ticari konularda adli yardımlaşma mekanizmalarının iyileştirilmesi de gündeme geldi. Bu çerçevede, belge tebliği, delil alınması ve tanıma-tenfiz süreçlerinde dijital platformların ortak kullanımı değerlendirildi.

Heyet ayrıca Çin Ulusal Halk Kongresi’ne de ziyaret gerçekleştirdi. Ulusal Halk Kongresi Daimî Komitesi Üyesi ve Anayasa ve Hukuk Komitesi Başkan Yardımcısı Yuan Shuhong ile yapılan görüşmede, yasama faaliyetleri, anayasal denetim mekanizmaları ve hukukun üstünlüğü ilkesi kapsamında tecrübe paylaşımı yapıldı. Her iki taraf da hukuk alanındaki iş birliği imkânlarını genişletme konusunda görüş birliğine vardı.

Ziyaret kapsamında Tianjin Yüksek Halk Mahkemesi de gündeme geldi. Mahkemenin Bilgi Merkezi ve Mahkeme Tarihi Sergi Salonu’nda incelemelerde bulunuldu. Dijital mahkeme uygulamaları, dava yönetim sistemleri, yapay zekâ destekli delil değerlendirme araçları ve tahmini adalet modelleri hakkında sunumlar izlendi. Bu ziyaret, Türk yargısının da benzer teknolojileri nasıl adapte edebileceği konusunda somut fikirler verdi.

Son olarak Türkiye Cumhuriyeti Pekin Büyükelçisi Selçuk Ünal ile bir araya gelen heyet, ziyaretin iki ülke kurumları arasındaki iş birliğine sağlayacağı katkıları değerlendirdi. Büyükelçi Ünal, hukuki diyalogun diplomatik ilişkileri de destekleyeceğini belirtti.

Ziyarete AYM Başkanvekili İrfan Fidan, Üyeler Engin Yıldırım, Yusuf Şevki Hakyemez, Kenan Yaşar, Metin Kıratlı, Genel Sekreter Murat Azaklı, Başraportör Mehmet Sadık Yamlı ve Özel Kalem Müdürü Adnan Kahveci katıldı.

Mesleki Değerlendirme

Bu ziyaret, Anayasa Mahkemesi’nin uluslararası boyutta aktif rol üstlendiğinin somut bir göstergesidir. Avukatlar ve hukuk profesyonelleri açısından en kritik nokta, yapay zekânın yargı süreçlerine entegrasyonudur. Çin’in geliştirdiği sistemler, dava yükünün azaltılması, karar tutarlılığının artırılması ve erişilebilir adalet açısından önemli veriler sunmaktadır. Türk hukukunda da benzer projeler (UYAP 3.0, e-duruşma, yapay zekâ destekli hukuki araştırma araçları) devam etmektedir. Bu tür uluslararası tecrübe paylaşımları, ulusal reformların bilimsel temellere oturtulmasına katkı sağlar.

Ayrıca Lahey Sözleşmesi kapsamında adli yardımlaşmanın dijitalleştirilmesi, özellikle sınır ötesi ticari uyuşmazlıklarda Türk avukatlarının işini kolaylaştıracaktır. Avukatlar, müvekkillerine sunacakları stratejik danışmanlıkta bu gelişmeleri dikkate almalıdır. Anayasa Mahkemesi’nin dijital dönüşüm vizyonu, bireysel başvurularda da süreç hızını ve kalitesini artıracak potansiyel taşımaktadır.

Sonuç olarak, ziyaret hem kurumsal diyalogu güçlendirmiş hem de yargı teknolojileri alanında somut iş birliği kapılarını aralamıştır. Hukuk profesyonelleri bu gelişmeleri yakından takip ederek, müvekkil haklarını koruma ve yargısal öngörü yeteneklerini geliştirme fırsatını değerlendirmelidir. (Toplam kelime: 872)