Araçların İmal, Tadil ve Montajı Yönetmeliğinde Tekerlekli Sandalye Erişilebilirlik Değişiklikleri

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 26/10/2016 tarihli ve 29869 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik”te (MARTOY) önemli bir değişiklik yapılmıştır. Değişiklik, özellikle engelli bireylerin araç kullanımı ve erişilebilir ulaşım hakkı bağlamında büyük önem taşımaktadır. Hukukçular açısından hem idari düzenlemeler hem de teknik standartların uyumu açısından incelenmesi gereken bir düzenlemedir.

Yapılan değişiklikle MARTOY Ek IV’ün 4.14.3 maddesi yeniden kaleme alınmış ve ardından iki yeni alt madde eklenmiştir. Yeni düzenlemeye göre, özel amaçlı M1 kategorisi araçlarda tekerlekli sandalye uygulamalarında MARTOY Ek II Bölüm III İlave 3 hükümleri uygulanacaktır.

Münferit Tadilat Onayları

Özel amaçlı M1 kategorisi araçlarda tekerlekli sandalye uygulamalarına yönelik münferit tadilat onayı başvurularında, MARTOY Ek II Bölüm III İlave 3’te belirtilen WTORS (Wheelchair Tiedown and Occupant Restraint Systems) test gerekliliklerini sağlayan tertibat kullanılması şartıyla, İlave 3’ün tahribatlı testler dışındaki teknik muayene şartları esas alınacaktır. Bu uygunluk, 14 ve 16 Sayılı BM/AEK Regülasyonları kapsamında görevlendirilmiş teknik servisler tarafından düzenlenen raporla tevsik edilecektir.

Bu düzenleme, engelli bireyler için araç tadilatının hem güvenli hem de daha erişilebilir olmasını hedeflemektedir. Tahribatlı testlerin zorunlu tutulmaması, maliyetleri düşürerek engelli vatandaşların araç modifiyesine erişimini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Seri Tadilat Tip Onayları

Seri tadilat tip onayı başvurularında ise önemli bir kolaylaştırma getirilmiştir. M1 kategori araçlarda, belirli bir marka ve tipteki araç için (AB/2007/46) veya (AB/2018/858) yönetmeliklerinden alınmış bir teknik servis raporu, aynı tadilatçı firma tarafından kullanılmak kaydıyla farklı marka veya tipteki araçlar için de kullanılabilecektir. Teknik servis, bu raporların farklı araç tiplerinde kullanılıp kullanılamayacağına dair değerlendirme yapacak ve uygun bulması halinde üst yazı ile görüş bildirecektir.

Bu hüküm, tadilat sektöründe faaliyet gösteren firmaların bürokratik yükünü azaltmakta, aynı zamanda standartların korunmasını da sağlamaktadır. Hukuki açıdan bakıldığında, tip onayı raporlarının birden fazla araç markası için kullanılabilirliği, idari işlemlerin sadeleştirilmesi ve eşit muamele ilkesi açısından olumlu bir gelişmedir.

Erişilebilirlik Hukuku ve Mesleki Önemi

Bu değişiklik, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına Dair Sözleşme’nin (CRPD) 9. ve 20. maddeleriyle uyumlu bir adım olarak değerlendirilebilir. Erişilebilir ulaşım, engelli hakları hukuku açısından temel bir yükümlülüktür. Avukatlar, müvekkilleri adına araç tadilatı onay süreçlerinde bu yeni hükümleri etkili biçimde kullanabileceklerdir.

Ayrıca, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik ile teknik servis raporlarının hukuki niteliği, olası idari yargı uyuşmazlıklarında önemli rol oynayacaktır. Teknik servis raporlarının geçerliliği, idari işlemin iptali davalarında delil değeri taşıyacaktır.

Değişiklik, aynı zamanda otomotiv sektörüyle uğraşan hukukçular için tip onayı, münferit onay, AB regülasyonları ve ulusal standartların kesişim noktalarını yeniden tanımlamaktadır. Tadilatçı firmaların avukatları, yeni prosedürleri içselleştirerek müvekkillerine daha etkin hukuki danışmanlık verebilecektir.

Sonuç olarak, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bu düzenlemesi, teknik standartlarla insan haklarını buluşturması açısından örnek bir yaklaşımdır. Erişilebilirlik alanında çalışan avukatlar ve idari hukuk uzmanları, bu değişiklikleri yakından takip etmeli ve müvekkillerinin haklarını korurken yeni prosedürlerden azami fayda sağlamalıdır.

(Makale kelime sayısı: 712)