Anayasa Mahkemesi’nin 2013/6183 Başvuru Numaralı Kararı: Hukuka Aykırı Arama ve Adil Yargılanma Hakkı

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü’nün 19.11.2014 tarihli ve 2013/6183 başvuru numaralı kararı, koruma tedbirleri niteliğindeki arama işlemlerinin usulüne aykırı icra edilmesinin adil yargılanma hakkı üzerindeki etkisini ele almaktadır. Karar, 1412 sayılı mülga Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 97. maddesine aykırı olarak ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulmadan yapılan aramada elde edilen delillerin, tazminat davasında tek ve belirleyici delil olarak kullanılmasının Anayasa m. 36’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkını ihlal ettiğine hükmetmiştir.

Başvurucu Yaşar Yılmaz, koruma altındaki av hayvanlarına ait post, trofe ve boynuz bulundurduğu iddiasıyla aleyhine açılan tazminat davasında mahkum edilmiştir. Dava, 2003 yılında jandarma tarafından düzenlenen tutanağa dayanmaktadır. Tutanakta, başvurucuya ait olduğu iddia edilen taşınmazlarda söz konusu unsurların bulunduğu belirtilmiş, ancak arama sırasında mahal ihtiyar heyetinden veya komşulardan kimse hazır bulundurulmamıştır. İlk derece mahkemesi, tutanağın resmi evrak niteliğinde olduğunu ve aksi kanıtlanamadığını gerekçe göstererek davayı kabul etmiştir. Yargıtay kararları da bu yönde onanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, başvurunun adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Anayasa m. 38/6’da “Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez” hükmü yer almaktadır. Bu kuralın hukuk yargılamasında da uygulanabilir olduğu vurgulanmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 189/2 de hukuka aykırı delillerin ispatta dikkate alınamayacağını düzenlemektedir.

Mahkeme, 1412 sayılı Kanun m. 97/2’nin ihlal edildiğini tespit etmiştir. Bu hüküm, hakim veya savcı hazır olmaksızın konut veya kapalı yerlerde arama için iki tanığın bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır. Arama, temel haklara müdahale niteliğinde olduğundan sıkı usul kurallarına tabidir. Kararda, aramanın icrasındaki kanuna aykırılığın yargılamanın bütünlüğü üzerindeki etkisi incelenmiştir.

Yargılama, esasen arama tutanağı ve buna dayalı bilirkişi raporlarına bina edilmiştir. Mahkeme, bu delillerin tek ve belirleyici nitelikte olduğunu, hukuka aykırı arama sonucu elde edilen delillerin yargılamanın hakkaniyetini zedelediğini belirtmiştir. AİHM içtihatlarına da atıf yapan Mahkeme, delillerin kabul edilebilirliğinin yargılamanın adilliğini etkilemesi halinde ihlal tespit edileceğini vurgulamıştır. Somut olayda, hukuka aykırı delillerin belirleyici olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

Karar, ihlalin ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasını ve başvurucuya yargılama giderlerinin ödenmesini hükme bağlamıştır. Bu karar, hukuk avukatları ve profesyoneller için önemlidir. Arama kararlarının icrasında usul kurallarına uyulmamasının sadece ceza yargılamasında değil, hukuk davalarında da delil geçersizliğine yol açabileceğini göstermektedir. Avukatlar, müvekkillerinin aleyhine düzenlenen arama tutanaklarının usul uygunluğunu sorgulamalı, delil ret taleplerini güçlü biçimde dile getirmelidir.

Anayasa Mahkemesi’nin bu emsal kararı, koruma tedbirlerinin temel haklar üzerindeki etkisini vurgulamakta, delil yasağının etkili uygulanmasını sağlamakta ve yargılamanın hakkaniyetini koruma altına almaktadır. Karar, derece mahkemelerine delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğini resen dikkate alma yükümlülüğünü hatırlatmaktadır. (Yaklaşık 780 kelime)