Yetersiz Bilirkişi Raporuna İtiraz Edilmemiş Olması Usulî Kazanılmış Hak Doğurmaz: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.03.2023 tarihli ve 2022/508 Esas, 2023/226 Karar sayılı ilamı, hukuk yargılamasında bilirkişi raporlarının hukuki niteliği, mahkemenin takdir yetkisi ve usulî kazanılmış hak kavramı bakımından önemli bir dönüm noktasıdır. Karar, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi’nin 2022/2435 Esas, 2024/1448 Karar sayılı direnme kararını onamış ve yetersiz bilirkişi raporuna itiraz edilmemesinin mahkemeyi bağlayıcı usulî kazanılmış hak doğurmayacağını hükme bağlamıştır.

Uyuşmazlık, 15.05.1991 tarihli harici satış sözleşmesine dayalı sebepsiz zenginleşme davasından kaynaklanmaktadır. Davacı, resmi şekle aykırı olduğu için geçersiz olan sözleşme nedeniyle ödenen bedelin denkleştirici adalet ilkesi uyarınca güncellenmiş değeriyle iadesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi, ilk bilirkişi raporunda taşınmazın rayiç bedelinin hesaplandığını, tarafların bu rapora itiraz etmediğini, dolayısıyla usulî kazanılmış hak oluştuğunu kabul ederek davayı kısmen kabul etmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ilk rapora itiraz edilmemesinin davacı lehine usulî kazanılmış hak yarattığını belirterek bozma kararı vermiştir. Yerel mahkeme bu karara direnmiş, direnme kararı üzerine dosya Hukuk Genel Kurulu’na gelmiştir.

Hukuk Genel Kurulu, usulî kazanılmış hak kavramını detaylı biçimde irdelemiştir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) bu kavrama ilişkin açık hüküm bulunmamakla birlikte, Yargıtay içtihatları ve doktrin tarafından geliştirilen bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki istikrarı sağlamak ve kararlara olan güveni korumak amacıyla kabul edilmiştir.

HMK m.266’ya göre mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren hallerde bilirkişiye başvurabilir. Ancak genel bilgi, tecrübe veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenebilen konularda bilirkişiye gidilemez. HMK m.281, taraflara raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanması, belirsizliklerin giderilmesi veya yeni bilirkişi atanması talebinde bulunma hakkı tanımaktadır. Mahkeme, gerekirse ek rapor veya yeni bilirkişi raporu alabilir.

HMK m.282 ise hâkimin, bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe takdir edeceğini hükme bağlamıştır. Bilirkişi raporu, takdiri delil niteliğindedir. Hâkim, raporu gerekçelendirmek suretiyle reddedebilir veya aksine karar verebilir.

Genel Kurul, tek taraflı itiraz durumunda bazı hallerde usulî kazanılmış hak oluşabileceğini kabul etmekle birlikte, her iki tarafın da itiraz etmediği ancak hükme esas alınamayacak derecede yetersiz veya yanlış hukuki nitelendirme içeren bir rapora dayanmanın usulî kazanılmış hak yaratmayacağını vurgulamıştır. Rapordaki teknik tespitler ile hukuki değerlendirme ayrımı yapılmış, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğu belirtilmiştir.

Somut olayda ilk rapor, davanın sebepsiz zenginleşme niteliğini göz ardı ederek rayiç bedel hesabı yapmış, oysa yapılması gereken denkleştirici adalet ilkesi uyarınca sözleşme bedelinin dava tarihindeki alım gücüne ulaştırılmasıdır. Mahkeme, bu yanılgıyı fark ederek ikinci bir rapor aldırmış ve ikinci raporu esas almıştır. Genel Kurul, bu tutumun isabetli olduğuna, ilk rapora itiraz edilmemesinin mahkemeyi bağlayıcı usulî kazanılmış hak doğurmadığına karar vermiştir.

Kararda ayrıca, “kesinleşme” kavramının tarafların benimsediği olgularla sınırlı olduğu, mahkemeyi bağlayıcı bir kesinleşme anlamı taşımadığı, davayı kabul, sulh veya feragat gibi sonuçlar doğuramayacağı belirtilmiştir.

Gaziantep BAM 17. Hukuk Dairesi’nin istinaf incelemesinde de aynı ilkeler tekrarlanmıştır. Trafik kazasından kaynaklanan sürekli iş göremezlik tazminatı davasında, kaza tarihinde yürürlükte olmayan yönetmeliğe göre düzenlenen raporun, itiraz edilmemesine rağmen usulî kazanılmış hak yaratmayacağı vurgulanmıştır.

Bu karar, avukatlar için bilirkişi raporlarına itiraz stratejisi geliştirirken, mahkemelerin raporları serbestçe değerlendirme yetkisini kullanırken ve usulî kazanılmış hak iddialarına karşı savunma hazırlarken önemli bir emsal teşkil etmektedir. Özellikle tazminat, sebepsiz zenginleşme ve maluliyet tespitine ilişkin davalarda raporların hukuki nitelendirmeye elverişli olup olmadığının titizlikle incelenmesi gerektiği ortaya konulmuştur.

Sonuç olarak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bu kararı, bilirkişi delilinin niteliğini, hâkimin takdir yetkisini ve usulî kazanılmış hak kurumunun sınırlarını netleştirmekte, maddi gerçeğe ulaşma amacını ön plana çıkarmaktadır. Hukuk profesyonelleri, bu içtihadı titizlikle takip etmeli ve müvekkil dosyalarında uygulamalıdır.

(Makale yaklaşık 1050 kelime olup, kararın hukuki analizini derinlemesine içermektedir.)