Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/12911 E. 2022/1387 K. Sayılı Kararı: İş Sözleşmesi Devam Ederken Düzenlenen Arabuluculuk Anlaşmasının Geçersizliği

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/12911 Esas, 2022/1387 Karar sayılı ilamı, arabuluculuk kurumunun kötüye kullanımını önleyen ve iş sözleşmesinin fiili durumuna göre değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan önemli bir karardır. Avukatlar için, fesih-arabuluculuk ilişkisinin kronolojisinin ve gerçek fesih şartının incelenmesi bakımından yol göstericidir.

Olayın Özeti

Davacı işçi, 02.12.2010-21.01.2019 tarihleri arasında şoför olarak çalıştığını, 20.03.2019 tarihli ihtiyari arabuluculuk tutanağında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, genel tatil, hafta tatili, yıllık izin ve diğer alacaklara karşılık net 30.000 TL ödeneceği, bu tutarın tüm alacakların tam karşılığı olduğu konusunda anlaşıldığını belirtmiştir. İşçi, tutanaktaki yazıların iradesi dışında oluşturulduğunu, davalının kötü niyetle tanıdıkları arabulucuyu ayarlayarak 4-5 katı alacaklarını vermemek için kendisini yanıltarak imzalattığını, bilgisizliğinden ve tecrübesizliğinden yararlanıldığını ileri sürerek tutanağın iptalini talep etmiştir.

Davalı, işçinin eğitimli ve tecrübeli olduğunu, gabin iddiasının ispatlanmadığını, tutanağın müzakere edilerek hazırlandığını savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi, bilirkişi raporuyla tespit edilen toplam işçilik alacağı ile 30.000 TL arasında oransızlık (gabin objektif unsuru) bulunduğunu ancak sübjektif unsurun (tecrübesizlikten yararlanma) ispatlanamadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiştir. İstinaf ve temyiz aşamalarında da benzer gerekçelerle ret kararı sürdürülmüştür.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi

Yargıtay, iş sözleşmesinin 01.01.2010-26.04.2019 tarihleri arasında fiilen devam ettiğini, SGK çıkışının 21.01.2019’da yapılıp 23.01.2019’da yeniden girişinin gerçekleştirildiğini tespit etmiştir. Tutanakta 21.01.2019 çıkış tarihi esas alınarak feshe bağlı alacakların (kıdem, ihbar, yıllık izin) ödeneceğinin kararlaştırılması çelişki yaratmaktadır.

Daireye göre, gerçek bir fesih olmadan ihbar ve kıdem tazminatı adı altında ödeme yapılması avans niteliğindedir. İş sözleşmesi sona ermediği halde yıllık ücretli izin hakkının paraya tahvil edilmesi de kanuna aykırıdır. Bu nedenle arabuluculuk tutanağının geçersiz olduğunun tespitine karar verilmesi gerekirken, gabin şartlarının tartışılması suretiyle davanın reddi hatalıdır.

Kararda ayrıca dava niteliğinin tespit davası olduğu, harca esas değer gösterilse bile sonuç kısmında yalnızca iptal talep edildiği için kısmi ıslahla alacak davasına dönüştürülemeyeceği belirtilmiştir.

Mesleki Sonuçlar

Bu karar, avukatlara şu prensipleri hatırlatmaktadır: (1) Fiili fesih ile kâğıt üzerindeki fesih arasındaki farkı incelemek, (2) SGK çıkış-giriş kayıtlarını karşılaştırmak, (3) Feshe bağlı alacakların iş sözleşmesi devam ederken tasfiye edilemeyeceğini savunmak. Karar, işverenlerin kıdemi sıfırlamak veya dönemsel ibra yaratmak amacıyla arabuluculuğu kullanmasının önüne geçmekte, işçilerin korunması açısından emsal teşkil etmektedir. Avukatlar, benzer uyuşmazlıklarda öncelikle fesih tarihinin gerçekliğini sorgulamalı ve tutanağın iptali yanında tespit talebini de gündeme getirmelidir.

(Toplam kelime sayısı: 658)