Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2024/11418 E., 2024/15980 K. sayılı Kararı: Grup Şirketlerinde Arabuluculuk Anlaşmasının Kapsamı ve Hizmet Süresinin Belirlenmesi

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 11 Aralık 2024 tarihli ve 2024/11418 Esas, 2024/15980 Karar sayılı ilamı, yurt dışı şantiyelerde çalışan işçinin arabuluculuk anlaşması nedeniyle reddedilen alacak davasında, anlaşmanın kapsamı, önceki hizmet süreleri ve uygulanacak hukuk kurallarının belirlenmesi açısından önemli içtihatlar içermektedir.

Davacı, 3 Mayıs 2010 – 2 Haziran 2019 tarihleri arasında davalı şirketin Rusya ve Kazakistan’daki şantiyelerinde sıva ustası olarak aylık net 2.200 USD ücretle çalıştığını, iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini iddia ederek kıdem, ihbar, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacaklarını talep etmiştir. Davalı, dava dışı grup şirketi ile arabuluculuk anlaşması imzalandığını, Türk hukukunun uygulanamayacağını ve bordro ile ödemelerin yapıldığını savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi, organik bağlı grup şirketi ile imzalanan arabuluculuk anlaşmasının tüm alacakları kapsadığını ve 6325 sayılı Kanun m. 18/5 uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddetmiştir. İstinaf mahkemesi de bu kararı onamıştır.

Yargıtay, 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin emredici niteliğini kabul etmekle birlikte, anlaşma belgesinin 20 Mart 2018 – 31 Mayıs 2019 dönemini kapsadığını, bilirkişi raporunda belirtilen 3 Mayıs 2010’dan önceki fasılalı çalışma sürelerinin ayrıca incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Anlaşmanın kapsamının taraflarca belirlendiği ve yalnızca açıkça yazılan hususları bağladığı belirtilmiştir.

Ayrıca 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 27. maddesi uyarınca iş sözleşmesine uygulanacak hukukun belirlenmesi gerektiği, işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hükümlerinin asgari koruma sağlayacağı, tarafların hukuk seçiminin bulunmadığı durumda mutat işyeri hukukunun uygulanacağı ifade edilmiştir. Grup şirketleri arasındaki organik bağ ve birlikte istihdam olgusunun da araştırılması gerektiği hükme bağlanmıştır.

Daire, İlk Derece Mahkemesi’nin tüm çalışma süresini anlaşma kapsamında değerlendirerek davayı reddetmesini hatalı bulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece kararını bozmuştur. Karşı oy yazısı ise önceki kararlarda olduğu gibi arabuluculuk tutanağının iptal edilmeden ön sorun olarak incelenemeyeceğini, müstakil iptal davası açılması gerektiğini savunmaktadır.

Bu karar, avukatlar için şu kritik noktaları içermektedir: (1) Arabuluculuk anlaşmalarının kapsamının dar yorumlanması, (2) Grup şirketlerinde organik bağ ve fiili istihdam ilişkisinin araştırılması zorunluluğu, (3) Yurt dışı çalışmalarda uygulanacak hukukun 5718 sayılı Kanun m. 27 çerçevesinde belirlenmesi, (4) Anlaşma belgesinde açıkça yazılmayan dönemlerin tasfiye edilmiş sayılamayacağı.

Uygulamada bu karar, özellikle uluslararası çalışma ilişkilerinde işçinin korunması ve haklarının tam olarak tespit edilmesi açısından güçlü bir dayanak sağlamaktadır. Avukatların, arabuluculuk sonrası açılacak davalarda anlaşmanın kapsamını titizlikle sınırlayarak önceki dönem alacaklarını ayrıca talep etmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. (Yaklaşık 650 kelime)