Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2018/4796 E., 2018/11035 K. Kararı: Muvazaalı Alt İşverenlik, Fazla Mesai ve Dinlenme Hakkı

İş mahkemelerinde sık rastlanan asıl-alt işveren uyuşmazlıklarında Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin bu kararı, muvazaa kriterlerini, fazla mesai ispatını ve ara dinlenme kurallarını somutlaştıran önemli bir içtihattır. Belediye ihaleleri bağlamında zabıta hizmetleri üzerinden ele alınan karar, avukatlar için hesaplama ve bozma gerekçeleri açısından yol göstericidir.

Uyuşmazlığın Özeti

Davacı zabıta görevlisi, birden fazla alt işveren şirket ve belediye aleyhine kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, hafta tatili, bayram ücreti ve yıllık izin alacaklarını talep etmiştir. Çalışma dönemi 2007-2013 arasını kapsar; iddialar arasında ücretsiz-sigortasız çalışma, nöbet usulü Pazar çalışmaları, festival mesaileri yer alır.

Davalılar (belediye ve şirketler), belirli süreli sözleşmeleri, istifayı, zamanaşımını ve muvazaa yokluğunu savunmuştur. Yerel mahkeme davayı kısmen kabul etmiş, Yargıtay bozmuştur.

Temel Hukuki İnceleme: Muvazaa ve Alt İşverenlik

İş Kanunu m.2'ye göre alt işveren, asıl işin yardımcı veya uzmanlık gerektiren bölümlerinde iş alan işverendir. Muvazaa için adi kanuni karineler (aynı işyerinde uzmanlık dışı iş, eski işçilerin alt işverene alınması vb.) aranır. 5763 sayılı Yasa ve Alt İşverenlik Yönetmeliği ile re'sen muvazaa araştırması getirilmiştir.

Somut olayda zabıta ihalesi yasaya uygun kurulmuş; muvazaa tespiti hatalıdır. Belediye Yasası m.67 ile zabıta asıl iş olsa da ihale yoluyla alt işverene verilebilir.

Sorumluluk Dağılımı: İhbar ve yıllık izin sadece son işverene (belediye) aittir. Diğer alacaklarda her alt işveren kendi + önceki dönemlerden sorumludur (İş Kanunu m.6 ile devreden işverenin 2 yıl sorumluluğu).

Fazla Mesai, Dinlenme ve Hesaplama Hataları

• İspat Yükü: Fazla mesai iddiası işçiye aittir; bordrolar kesin delildir (sahtelik ispatlanmadıkça). Tanık, işyeri kayıtları, fiil niteliği delildir.
• Ara Dinlenme: İş Kanunu m.68: 7,5 saati aşan çalışmada 1 saat ara zorunludur. 08:30-23:00 arası 14,5 saatte 1,5 saat ara düşülür; günlük fazla mesai 5,5 saattir (rapor hatası).
• Hesaplama: Haftalık bazda, denetime elverişli olmalıdır. Festival etkinlikleri için belediye/kaymakam belgeleri sorulmalıdır.
• Hafta Tatili/Bayram: Çalışma varsa 1,5/1 yevmiye (ilave ücret); çalışmama iddiası yok.

Zamanaşımı: Ücret/fazla mesai 5 yıl, kıdem/ihbar/izin 10 yıl.

Bozma Gerekçeleri ve Pratik Öneriler

• Temyiz harcı yatırmayan davalı vazgeçmiş sayılır.
• Bilirkişi raporu hangisi esas alındı belirtilmemiş; zamanaşımı denetime elverişsiz.
• %30 hakkaniyet indirimi TKY m.51-52'ye uygundur.

Avukatlar için: Vardiyalı çalışmalarda etkinlik belgeleri talep edin, ara dinlenmeyi unutmayın, bordro ihtirazi kaydını kontrol edin. Kelime: 652