Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2023/7480 E., 2023/11884 K.: Minibüs İşyerlerinde İş Kanunu Uygulaması ve Esnaf İstisnası

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin emekçilik alacakları davalarında minibüs gibi küçük ölçekli taşımacılık işyerlerini değerlendiren kararı, avukatlar için kritik bir içtihat oluşturuyor. Davacı şoförün sigortasız dönem dahil kıdem, ihbar, fazla mesai ve tatil alacakları talebi, esnaf istisnası (4857 md. 4/ı) araştırması eksikliği nedeniyle bozuldu. Karar, 5362 sayılı Kanun sonrası esnaf tanımını somutlaştırarak iş hukuku pratiğini şekillendiriyor.

Dava Özellikleri ve Taraflar

Davacı, Tuzla-Pendik hattında 01.01.2000-30.10.2018 arası minibüs şoförlüğü yaptığını, sigortasız dönem ve eksik primler iddiasıyla alacak talep etti. Davalı, 28.01.2008 sonrası çalışma, ibraname ve çift şoför sistemi savundu. İlk derece mahkemesi tanık beyanlarıyla davayı kabul etti; istinaf kısmi kabulle sonuçlandı.

Yargıtay Bozma Gerekçeleri

1. Esnaf İstisnası ve 4857 md. 4/ı

4857 md. 1/2'ye göre istisnalar dışında tüm işyerleri kapsama girer. Md. 4/ı: 5362 md. 3 tanımlı esnaf/sanatkâr işyerinde üç kişi çalışıyorsa İş Kanunu uygulanmaz. Eski 507 md. 2'deki 'kamyonculuk/şoförlük' vurgusu kalktı; yeni ölçütler:

• Ekonomik faaliyet bedeni çalışmaya dayalı.
• Kazanç tacir/sanayici niteliği kazandırmayacak düzeyde.
• Basit usul vergilendirme/işletme hesabı/vergi muafiyeti.

'Üç kişi' ifadesi, esnafın bedeni çalışmasını da içerir. Toplam çalışan >3 ise İş Kanunu geçerli.

2. Eksik Araştırma ve Bozma

Mahkemece:

• Davalının sermaye/kazanç/esnaf statüsü araştırılmadı.
• Fesih tarihindeki SGK kayıtlı işçi sayısı belirlenmedi.
• İşverenin bedeni çalışıp çalışmadığı incelenmedi.

Esnaf tespit edilirse 6098 sayılı TBK uygulanır; değilse İş Kanunu. Bozma ile dosya geri gönderildi.

Karşılaştırmalı İçtihat: 2021/6082 E., 2021/10468 K.

Benzer davada (Mamak-Kayaş minibüsü), Yargıtay esnaf kabulünü bozdu: İşveren çalışmıyorsa, düşük gelirli bedeni çalışma esnaf sayılmaz. 5362 md. 3 sonrası 'geçim münhasıran bu işten' ölçütü terk edildi; sermaye/vergi ön planda.

Avukatlar İçin Pratik Değer

• Delil Toplama: SGK kayıtları, vergi beyannameleri, çalışan listesi zorunlu.
• İspat Yükü: İstisna iddiası işverene ait; mahkeme re'sen araştırır (HMK md. 369, 371).
• İbraname: Hayat akışına aykırıysa geçersiz (18 yıl çalışma için 50 bin TL).
• Fazla Mesai/Tatil: Tanık + indirim (%30) standart.

Bu kararlar, dolmuş/taksi davalarında esnaf tanımı tartışmasını netleştiriyor. Avukatlar, müvekkil işçi için İş Kanunu korumasını güçlendirecek somut delil stratejisi geliştirmeli. (Kelime: 650+)