Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 2015/6282 E., 2015/6125 K. sayılı Kararı: Kiralananın Gösterilmesine Katlanma Borcu ve Kiracının Yararlarının Gözetilmesi

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 18.06.2015 tarihli ve 2015/6282 E., 2015/6125 K. sayılı kararı, kira hukukunda kiracının kiralananın gösterilmesine katlanma borcunun sınırlarını belirlemesi açısından önemli bir emsaldir. Karar, Türk Borçlar Kanunu’nun 319. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının birlikte yorumlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Olayın Özeti

Davacı kiraya veren, kiralanan taşınmazın satılıncaya kadar muhtemel alıcılara gösterilmesi için gün ve saat belirlenmesini talep etmiştir. Davalı kiracı, kendisinin ve eşinin çalışan kişiler olması nedeniyle ancak tatil günlerinde ve makul sürelerde izin verebileceğini savunmuştur. Yerel mahkeme, haftada iki gün (Çarşamba ve Cumartesi) 12:00-14:00 saatleri arasında altı aylık süreyle gösterime izin verilmesine karar vermiştir. Yargıtay bu kararı, kiracının yararlarının yeterince gözetilmediği gerekçesiyle bozmuştur.

Hukuki Çerçeve: TBK m. 319

Türk Borçlar Kanunu m. 319/2: “Kiracı, bakım, satış ya da sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde, kiraya verenin ve onun belirlediği üçüncü kişinin kiralananı gezip görmesine izin vermekle yükümlüdür.”

TBK m. 319/3: “Kiraya veren, çalışmaları ve kiralananın gezilip görüleceğini uygun bir süre önce kiracıya bildirmek ve bunların yapıldığı sırada kiracının yararlarını göz önünde tutmak zorundadır.”

Hüküm, kiracının katlanma borcunu “zorunlu olduğu ölçüde” sınırlamakta ve kiraya verene “kiracının yararlarını gözetme” yükümlülüğü getirmektedir. Bu düzenleme, kira ilişkisinin taraflar arasında karşılıklı güvene dayalı niteliğini yansıtmaktadır.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi

Daire, davalının ve eşinin çalıştığını gösteren belgelerin dosyaya sunulduğunu, ancak mahkemenin bu hususu yeterince araştırmadığını tespit etmiştir. Kararda şu hususlar vurgulanmıştır:

• Kiracının çalışma saatleri, mesleği ve yaşam düzeni araştırılmalıdır.
• Gösterim gün ve saatleri, kiracının normal yaşamını aşırı ölçüde zorlaştırmayacak şekilde belirlenmelidir.
• Bildirim süresi “uygun” olmalıdır; kiracıya makul hazırlık imkanı tanınmalıdır.
• Hakkaniyet ilkesi (TMK m. 4) ve ölçülülük ilkesi gözetilmelidir.

Mahkemece “her hafta Çarşamba ve Cumartesi” şeklinde genel ve katı bir düzenleme yapılması, kiracının yararlarının yeterince korunmadığı sonucunu doğurmuştur.

Avukatlar İçin Pratik Sonuçlar

Bu karar, kira davalarında gösterim izni taleplerinde aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır:

1. Kiracının mesleki ve sosyal durumunun somut delillerle (SGK kayıtları, işyeri belgeleri vb.) ortaya konulması
2. Gösterim talebinin “zorunlu olduğu ölçüde” sınırlandırılması
3. Gün ve saatlerin kiracının yaşam ritmini bozmayacak şekilde hakkaniyetle belirlenmesi
4. Bildirim süresinin en az 24-48 saat olması gerektiği yönündeki yerleşik uygulamaya uyulması
5. Kiraya verenin de gösterim sırasında kiracının mahremiyetini ve eşyalarının güvenliğini gözetme yükümlülüğü

İlgili Mevzuat ve İçtihatlar

• TBK m. 319 (Kiralananın gösterilmesine katlanma borcu)
• TBK m. 316 (Kiracının özen yükümlülüğü)
• TMK m. 4 (Hakkaniyet ilkesi)
• Yargıtay’ın benzer tarihli diğer kira hukuku kararları

Değerlendirme

Yargıtay’ın bu kararı, kira ilişkisinde ekonomik güç dengesizliğine rağmen kiracının temel yaşam hakkının korunması gerektiğini vurgulamaktadır. Kiraya verenin satış hakkını tanırken, kiracının çalışma ve özel yaşam alanının ölçüsüzce ihlal edilmesini kabul etmemiştir.

Avukatlar, kiraya veren vekili olarak gösterim taleplerini hazırlarken kiracının durumunu da dikkate alan makul teklifler sunmalı; kiracı vekili olarak ise kiracının çalışma hayatını ve özel yaşamını koruyacak itiraz ve karşı teklifler geliştirmelidir.

Karar, aynı zamanda kira hukukunda “katlanma borcu” kavramının mutlak değil, somut olaya ve hakkaniyete bağlı olarak yorumlanması gerektiğini bir kez daha teyit etmektedir. Bu yaklaşım, Türk Borçlar Kanunu’nun amacına uygun, dengeli ve uygulanabilir bir kira hukuku içtihadının oluşmasına katkı sağlamaktadır.

(Word count: 712)