Yargıtay 22. Hukuk Dairesi: Fazla Mesai ve Genel Tatil Ücretlerinin Dönemsel Ücretle Hesaplanması Gerektiği

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2012/7665 Esas, 2012/28614 Karar sayılı ilamı, fazla mesai ve ulusal bayram-genel tatil ücretlerinin hesap yöntemi konusunda önemli prensipler ortaya koymaktadır. Karar, özellikle ücretin dönemsel olarak değişkenlik gösterdiği uzun süreli çalışmalarda hesaplama tekniğinin doğru belirlenmesi açısından avukatlar ve iş hukuku uygulayıcıları için yol göstericidir.

Dava, Hidroelektrik Santrali şantiyesinde taşeron ve alt taşeron ilişkisi içinde çalışan işçinin, ücretlerinin ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini iddia ederek kıdem tazminatı ve çeşitli işçilik alacaklarının tahsilini talep etmesi üzerine açılmıştır. Davalı şirketler, pasif husumet itirazı, ekonomik kriz nedeniyle işlerin durması ve ücretlerin ödendiği savunmalarını ileri sürmüşlerdir.

Yerel mahkeme, şirketler arasında organik bağ bulunduğu gerekçesiyle dayanışmalı sorumluluğa hükmetmiş ve davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Ancak temyiz incelemesinde Yargıtay, kararın iki temel noktada hatalı olduğuna kanaat getirmiştir.

Birinci bozma nedeni, fazla mesai ve genel tatil ücretlerinin hesaplama yöntemidir. Daire, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 ve 47. maddelerine atıfta bulunarak, fazla çalışma ücretinin normal çalışma ücretinin %50 fazlası olarak, genel tatil çalışmalarında ise çalışılan her gün için ilave bir günlük ücret ödeneceğini hükme bağlamıştır. İşçinin bu iddialarını ispat yükü altında olduğu, bordroların sahteliği ispat edilmedikçe kesin delil niteliğinde olduğu klasik içtihatlar tekrarlanmıştır.

Kararda en kritik vurgu, fazla mesai ve genel tatil ücretlerinin son ücret üzerinden değil, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerektiğidir. Somut olayda bilirkişi, son ücretin asgari ücrete oranı yöntemiyle hesaplama yapmıştır. Yargıtay ise banka kayıtlarıyla tüm çalışma dönemi ücretlerinin sabit olduğunun tespit edildiğini belirterek, bu yöntemin hatalı olduğuna hükmetmiştir. Dönemsel ücretlerin banka dökümlerinden tespit edilerek her dönem için ayrı hesaplama yapılması gerektiği belirtilmiştir.

İkinci bozma nedeni, işçinin son 9-10 ayda fazla mesai yapmadığını beyan etmesi ve tanık beyanlarıyla da şantiyede işlerin durduğunun sabit olmasıdır. Mahkemenin bu dönemi hesaplama dışında bırakmaması ayrıca bozma nedeni sayılmıştır.

Üçüncü önemli husus ise ücret ödemelerinin ispatıdır. 4857 sayılı Kanun’un 37. maddesi gereğince ücret hesap pusulası verilmesi zorunluluğu hatırlatılmış, banka kayıtlarının ödeme belgesi niteliğinde olduğu vurgulanmıştır. Davalıların, Mayıs 2010 dönemine ait 17 günlük ücretin bankaya yatırıldığını belgeyle ispatladığı, ancak mahkemenin bu belgeyi yeterince araştırmadığı belirtilerek eksik inceleme nedeniyle de karar bozulmuştur.

Bu karar, iş hukuku pratiğinde şu prensipleri pekiştirmektedir:

• Fazla mesai ve genel tatil ücretleri, her dönem için o dönemin ücreti esas alınarak hesaplanmalıdır.
• Son ücretin asgari ücrete oranlanması yöntemi, ücretin dönemsel olarak bilindiği durumlarda kullanılamaz.
• İşçinin fiilen çalışmadığı dönemler (tanık beyanı ve kendi ikrarıyla sabit ise) hesaplama dışında bırakılmalıdır.
• Ücret ödemelerinin banka kayıtlarıyla ispatı halinde, mahkemece bu kayıtların içeriği araştırılmalıdır.
• Taşeron-asıl işveren sorumluluğu konusunda organik bağın varlığı, dayanışmalı sorumluluğu gerektirebilir.

Yargıtay’ın bu içtihadı, özellikle uzun süreli ve ücretin değişkenlik gösterdiği şantiye tipi işlerde alacak davalarının hazırlanmasında büyük önem taşımaktadır. Avukatların bilirkişi raporlarında bu hususlara dikkat çekmeleri, olası bozmaları önleyecek ve müvekkillerinin haklarını daha etkin koruyacaktır.

Sonuç olarak karar, hesaplama yöntemlerindeki titizliğin, işçi alacaklarının gerçek değerine ulaşması için vazgeçilmez olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. (714 kelime)