Yargıtay 1. Hukuk Dairesi: Mirasta İade, Tenkis ve İstihkak Davası Ayrımı (2016/1070 E., 2018/15646 K.)

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2016/1070 Esas, 2018/15646 Karar sayılı ilamı, miras hukukunda iade, tenkis ve miras sebebiyle istihkak davalarının birbirinden ayrılması gereken inceleme usullerini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Karar, mirasçılar arasında yaşanan uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemelerinin dikkat etmesi gereken hukuki ayrımları vurgulaması bakımından miras hukuku uygulayıcıları için önemli bir emsaldir.

Davanın Konusu ve Tarafların İddiaları

Davacılar, mirasbırakan babalarının ölümünden 7-8 yıl önce tıkanıklık ve hafıza kaybı gibi sağlık sorunları yaşadığını, davalı oğullarının bu durumdan faydalanarak murisin banka hesaplarındaki paraları aldığını ileri sürmüştür. Ayrıca murisin davalı gelinine emaneten verdiği paraların da terekeye iade edilmediğini iddia ederek, miras payları oranında tahsilat ve saklı paylarının ihlali halinde tenkis talebinde bulunmuşlardır.

Davalılar ise murisin akıl sağlığının yerinde olduğunu, para çekme iddialarının ispatlanamadığını, çekilse dahi geride bıraktığı gayrimenkuller nedeniyle saklı payların ihlal edilmediğini savunmuş ve davanın reddini istemiştir.

İlk derece Asliye Hukuk Mahkemesi, davalılar … ve … yönünden davanın reddine, davalı … yönünden ise davanın kabulüne karar vermiştir. Bu karar davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Yargıtay’ın Tespitleri ve Bozma Nedenleri

Dosya incelendiğinde, mirasbırakanın … Bankası’ndaki 87.606,44 TL’lik parasının 17.10.2002 tarihinde hesabının kapatılarak davalının hesabına aktarıldığı anlaşılmıştır. Mahkeme, banka kayıtlarına ulaşılamadığı için davalıya yemin teklif etmiş, davalı da yemini etmiştir. Ancak sonradan banka kayıtları bulunarak paranın davalının hesabına geçtiği sabit olmuştur. Bu durumda yemine değer verilemeyeceği açıktır.

Yargıtay, TMK m. 669’da düzenlenen “yasal mirasçıların, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye iade etmekle yükümlü olduğu” hükmünü hatırlatmıştır. Ancak somut olayda davalı, yasal mirasçı değildir. Dolayısıyla m. 669’un uygulama alanı bulunmamaktadır.

Daire, asıl inceleme yapılması gereken konunun TMK m. 637 ve devamındaki miras sebebiyle istihkak davası olduğunu vurgulamıştır. Mahkemece bu yönde inceleme yapılmadığı gibi tenkis davası yönünden de herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır.

Bu nedenle ilk derece mahkemesinin, iddianın öncelikle miras sebebiyle istihkak davası açısından incelenmesi, bu davanın koşullarının oluşmadığının tespiti halinde ise tenkis talebi yönünden inceleme yapılması gerekirken, bu ayrımları gözetmeden yazılı şekilde karar vermesi usul ve kanuna aykırı bulunmuştur.

Hukuki Değerlendirme ve Mesleki Sonuçlar

Karar, miras hukukunda üç farklı kurumun (iade, tenkis, miras sebebiyle istihkak) usul bakımından nasıl ayrılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Özellikle mirasbırakanın sağlığının yerinde olup olmadığı, sağlararası kazandırmaların niteliği ve davalının mirasçı sıfatının bulunup bulunmadığı hususları titizlikle araştırılmalıdır.

Avukatlar, bu tür davalarda müvekkillerine danışmanlık verirken, talebin hukuki nitelendirmesini doğru yaparak dava dilekçesinde tüm ihtimalleri (istihkak, tenkis, muvazaa vb.) alternatifli biçimde ileri sürmelidir. Aksi halde usul ekonomisi ilkesi gereği davanın reddi veya bozulması kaçınılmaz olmaktadır.

Yargıtay, 6100 sayılı HMK’nın geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK m. 428 uyarınca hükmün bozulmasına ve peşin harcın iadesine karar vermiştir. Karar oybirliğiyle alınmıştır.

Bu emsal karar, mirasçılık belgesinin iptali, tereke mallarının üçüncü kişilere devri ve banka kayıtlarının delil değeri gibi konularda da uygulamaya ışık tutmaktadır. Miras hukuku pratiğinde çalışan avukat ve hukuk profesyonellerinin dikkatle incelemeleri gereken bir içtihattır.

Karar Bilgileri

• Daire: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
• Esas/Karar: 2016/1070 E., 2018/15646 K.
• Tarih: 17.12.2018
• İlgili Maddeler: TMK m. 637 vd., m. 669; HUMK m. 428
• Sonuç: Hüküm bozulmuştur.