Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2015/13939 E., 2018/11460 K. Sayılı Kararı: Aşırı Yararlanma (Gabin) Unsurlarının Tamamlanması

Tapu iptal ve tescil davaları, Türk hukukunda en karmaşık uyuşmazlıklardan biridir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2015/13939 E., 2018/11460 K. sayılı kararı, gabin (aşırı yararlanma) iddiasında objektif ve sübjektif unsurların birlikte ispatının zorunluluğunu vurgulayan emsal bir karardır. Bu içtihat, avukatların delil stratejilerini şekillendirecek niteliktedir.

Dava Konusu ve Tarafların Beyanları

Davacı (Romanya asıllı), eşinin borçları için teminat olarak verdiği taşınmazı davalıya 14.000 TL bedelle sattığını, borcun ödendiği halde devir yapılmadığını, tecrübesizlik ve zor durumunun istismar edildiğini iddia ederek tapu iptali-tescili talep etmiştir. Gerçek değer 200.000 TL olarak bilirkişice saptanmıştır.

Davalı, düşük bedelin harç tasarrufu için yaygın uygulama olduğunu, gabin iddiasının kanıtlanmadığını savunmuştur. Yerel mahkeme (Asliye Hukuk), gabin yokluğu nedeniyle davayı reddetmiştir.

Yargıtay Bozma Gerekçesi: TBK m.28 Yorumu

6098 sayılı TBK m.28, gabini şöyle tanımlar:

Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde...

Yargıtay, gabin için üç unsuru zorunlu görmüştür:

1. Objektif Unsur: Edimler arası aşırı oransızlık (14.000 TL'ye karşı 200.000 TL).
2. Sübjektif Unsur 1: Zarar görenin zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlik hali (yabancı uyruklu, ekonomik yetersizlik).
3. Sübjektif Unsur 2: Karşı tarafın istismar kastı.

Mahkemece bu unsurlar derinlemesine incelenmemiş; davalının 200.000 TL ödediği iddiası tanık sınırı dışında kalmış ve yazılı delille kanıtlanamamıştır. Yargıtay, gabin unsurlarının sabit olduğunu belirterek hükmü bozmuştur (HUMK m.428).

Hukuki Değerlendirme ve Avukatlara Tavsiyeler

• İspat Yükü: Önce objektif oransızlığı (bilirkişi) ispatlayın, sonra sübjektif unsurları (yaş, sağlık, ekonomik durum, tanık) araştırın.
• Süreler: Düşüncesizlikte öğrenme tarihinden 1 yıl; zor durumda kalkıştan 1 yıl; mutlak 5 yıl.
• Uygulama: Düşük bedelli satışlar harç tasarrufu için yaygın olsa da, gabin için istismar kanıtı şarttır.

Karar, 25.06.2018 oybirliğiyle verilmiş; peşin harcın iadesi öngörülmüştür. Bu içtihat, uluslararası unsurlu davalarda gabin iddiasını güçlendirir. Avukatlar, müvekkillerin kişisel durumlarını dosya kapsamına almalıdır. (Kelime sayısı: 512)