Rekabet Kurulu’ndan Unilever ve Magnum’a Geçici Tedbir: “Bu Alan Rakip Ürünlere Ayrılmıştır”

Rekabet Kurulu, 22.04.2026 tarih ve 26-15/434-162 sayılı kararıyla Unilever Sanayi ve Ticaret Türk A.Ş. ile Magnum Dondurma A.Ş. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlal edildiği iddiasıyla soruşturma açılmasına ve aynı anda geçici tedbir uygulanmasına karar vermiştir. Karar, 18.05.2026 tarihinde kamuoyuna açıklanmıştır.

Kararın Arka Planı

Kurul, daha önce 15.05.2008 tarih ve 08-33/421-147 sayılı kararıyla Unilever’in endüstriyel dondurma pazarında hâkim durumda olduğunu tespit etmiş ve münhasırlık yaratan uygulamalarına sınırlamalar getirmişti. 18.03.2021 tarih ve 21-15/190-80 sayılı Unilever 2021 kararı ise hâkim durumun kötüye kullanılması (m.6) ve rakip ile rekabet etmeme yükümlülüğü getiren sözleşme (m.4) nedeniyle ihlal tespit etmiş ve satış noktalarındaki dolapların %30’unun rakip ürünlere ayrılmasını öngörmüştü.

2024 yılında başlatılan sektör incelemesi, 2021 tedbirinin geleneksel kanalda istenen rekabeti sağlamadığını ortaya koymuştur. Nielsen verilerine göre satışların büyük kısmı küçük perakende noktalarında gerçekleşmekte, bu noktaların %83,7’sinde tek bir dondurma dolabı bulunmakta ve dolapların neredeyse tamamı tedarikçi firmanın mülkiyetindedir.

Sektör İncelemesinin Bulguları

Kurul, rakip teşebbüslerle toplantılar, bilgi talepleri ve 26 ilde 2.000 satış noktasıyla anket çalışması gerçekleştirmiştir. Anket sonuçları çarpıcıdır:

• Satış noktalarının %90,6’sında Algida, Carte D’or veya Magnum markalı dolap bulunmaktadır.
• Her 10 noktadan 9’unda Magnum dolabı mevcuttur.
• %85,7’si Magnum dolaplarında rakip ürün olmadığını belirtmiştir.
• Rakip ürün koymama nedenleri arasında Magnum’un daha iyi teklif vermesi (%26,3), bedelsiz ürün ve indirim avantajları (%13,3), dolabın yalnızca sahibine tahsis edilmesi (%5,9) ve zorlama (%3,6) öne çıkmaktadır.
• Satış noktalarının yalnızca %12,5’i Algida dolaplarına rakip ürün koyma girişiminde bulunmuştur.
• Tüketicilerin %72,7’si istediği markayı bulamayınca rafta olan markadan aldığını belirtmiştir.

Rakip beyanları da Magnum’un satış sezonunu erkene çektiği, yüksek indirimler ve promosyonlarla pazara girişi engellediği, iki dolap koyarak girişi kısıtladığı yönündedir. Sonuç olarak Kurul, Magnum’un pazar payının arttığını, 2021 tedbirinin etkisiz kaldığını tespit etmiştir.

Geçici Tedbirin Hukuki Çerçevesi ve Gerekçesi

4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrası, nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimali bulunan hallerde ihlalden önceki durumu koruyucu geçici tedbir alınmasına imkân tanımaktadır. Kurul, ihlal şüphesi, telafi edilemez zarar tehlikesi, tedbiri ihlalden önceki duruma döndürücü nitelikte olması ve nihai kararı aşmaması şartlarının sağlandığı kanaatine ulaşmıştır.

İhlal şüphesi; Magnum’un pazar payındaki artış, satış noktalarının %85,7’sinde rakip ürün olmaması, rakiplerin beyanları ve 2021 kararına uyulmadığına dair somut bulgularla desteklenmiştir. Telafi edilemez zarar tehlikesi ise Panda’nın pazardan çıkması, Golf’ün pay kaybı, dolap sahipliğinin Magnum’da yoğunlaşması gibi unsurlarla gerekçelendirilmiştir.

Tedbirin İçeriği ve 2021 Kararından Farkları

Yeni tedbir, 2021 kararındaki “pasif” %30 açılım yükümlülüğünden “aktif” tahsisli alan modeline geçişi temsil etmektedir. Buna göre:

• Unilever’e ait dolap dışında başka dolap bulunmayan satış noktalarında her dolabın hacminin %30’luk tek blok alanı “Bu alan rakip ürünlere ayrılmıştır” etiketiyle rakip ürünlere tahsis edilecektir.
• Bu alanda Magnum ürünü bulundurulmayacaktır.
• Satış noktasının talebi halinde alan %50’ye kadar artırılabilecektir.
• Rakip ürün konulmadığı takdirde alan boş bırakılacaktır.

Tedbir, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde uygulanacaktır.

AB Rekabet Hukuku ile Paralellik

Karar, ABAD’ın Van den Bergh Foods (T-65/98) kararındaki yaklaşım ile uyumludur. ABAD, hâkim durumdaki teşebbüsün ücretsiz tahsis ettiği dolaplarda yalnızca kendi ürünlerini bulundurma şartının 101 ve 102. maddeleri ihlal ettiğini tespit etmiştir. Türk Rekabet Kurulu’nun yaklaşımı da dolap münhasırlığının dışlayıcı etkisini aynı şekilde değerlendirmektedir.

Sonuç ve Avukatlara Yansımaları

Bu geçici tedbir, rekabet hukuku uygulamasında önemli bir paradigma değişimini işaret etmektedir. Kurul, pasif yükümlülüklerin yetersiz kaldığı durumlarda aktif, gözetimi kolay ve satış noktası iradesinden bağımsız tedbirler uygulama eğilimini ortaya koymuştur. Nihai soruşturma sonucunda daha kapsamlı yaptırımlar ve kalıcı tedbirler gündeme gelebilecektir.

Rekabet hukuku ile uğraşan avukatlar açısından karar, hâkim durum tespiti, dışlayıcı uygulamalar, dolap münhasırlığı, sektör incelemelerinin delil değeri ve geçici tedbir kriterleri bakımından önemli bir emsal oluşturmaktadır. Özellikle geleneksel perakende kanalında yoğunlaşan münhasırlık uygulamalarına karşı savunma ve danışmanlık stratejilerinin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

(Toplam kelime sayısı: 1048)