Nükleer Tesisler ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Bağımsız Gözetim Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelikte Yapılan Değişiklikler

Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), 1 Ağustos 2024 tarihli ve 32619 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Nükleer Tesislerde Bağımsız Gözetim Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik”te köklü değişiklikler yapmıştır. Yönetmeliğin adı “Nükleer Tesislerde ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Bağımsız Gözetim Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik” olarak değiştirilmiş, kapsam radyoaktif atık tesislerini de içerecek şekilde genişletilmiştir. Bu değişiklikler, nükleer güvenlik, radyasyon koruması ve bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi açısından hukuk profesyonelleri için büyük önem taşımaktadır.

Yönetmeliğin 1., 2. ve 4. maddelerinde “nükleer tesislere” ibaresinden sonra “ve radyoaktif atık tesislerine” eklemesi yapılmıştır. Tanımlar bölümünde “Kuruluş”, “Tesis” gibi kavramlar yeniden tanımlanmış, bağımsız gözetim kuruluşu (BGŞ) kavramı netleştirilmiştir. BGŞ’lerin mali yapısının Kuruluş’tan sağlanan gelire münhasır bağımlılık yaratmayacak ve faaliyet sürdürülebilirliğini sağlayacak nitelikte olması zorunluluğu getirilmiştir.

Bağımsızlığın korunması amacıyla önemli hükümler eklenmiştir. BGŞ’ler gözetim faaliyetlerini bağımsız yürütmek, kontrol noktalarını bağımsız belirlemek ve Kuruluş’un bildirdiği prosedürlere uygun hareket etmek zorundadır. Habersiz denetim yapabilme yetkisi tanınmış, sözleşmede gözetim sonucuna bağlı ödeme hükümlerine yer verilemeyeceği açıkça düzenlenmiştir. Ekipman imalatına ilişkin hükümlerin radyoaktif atık tesislerine uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Kuruluş’un prosedür oluşturma yükümlülüğü genişletilmiştir. BGŞ ile iletişim yöntemleri, gözetim taleplerinin yönetimi, uygunsuzlukların kayıt altına alınması, BGŞ değişikliği usulleri ve ilave görev-yetki-sorumluluklar prosedürle düzenlenecektir. BGŞ’nin işin gözetimini reddetmesi halinde uygulanacak usul netleştirilmiş, gözetim reddi kararının Kurum ve Kuruluş’a ivedilikle bildirilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Kuruluş ve tedarikçileri, BGŞ gözetimi olmadan faaliyet yürütemeyecek, devam kararı alınmadan ilerleyemeyecektir.

Denetim süreci de revize edilmiştir. BGŞ, kalite planı, uygulama projeleri ve test programlarını inceleyerek bağımsız denetim programı oluşturacak, kontrol noktalarını kayıt altına alıp Kurum’un erişimine açacaktır. Denetimlerde izleme, tetkik, test, muayene ve ölçümler yapılacak, sonuçlar kanıtlayıcı belgelerle izlenebilir şekilde kaydedilecektir. Uygunsuzluklar, BGŞ’nin kendi uygunsuzluk yönetimi sisteminde (elektronik veri tabanı dahil) kayıt altına alınacak, giderilmek üzere raporlanacaktır.

Yangın güvenliği ile ilgili yeni bentler eklenmiştir. Yangına karşı alınan önlemlerin Nükleer Tesislerde Yangın Güvenliği Yönetmeliği’ne, yangınla ilgili uygulama projelerinin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e uygunluğunun denetlenmesi zorunlu hale getirilmiştir.

BGŞ’nin personel ve organizasyon yapısına ilişkin değişiklikler de dikkat çekicidir. BGŞ, yeterli ve yetkin personel istihdam etmek, sahada tam zamanlı proje yöneticisi bulundurmak zorundadır. Proje yöneticisi koordinasyon, planlama ve organizasyondan sorumludur. Personelin güvenlik kültürüne sahip olması ve emniyet önlemlerine uyması BGŞ’nin sorumluluğundadır.

Yetki başvurularında mali yeterlilik ve personel iş deneyimi belgeleri zorunlu kılınmıştır. Geçiş hükümleriyle 17 Mart 2023 tarihinden önce verilen yetkiler kapsamında devam eden faaliyetler için ilave yükümlülüklerin 31 Aralık 2027 tarihine kadar yerine getirilmesi öngörülmüştür. Benzer şekilde yeni getirilen ilave yükümlülükler için de aynı geçiş süresi tanınmıştır.

Bu değişiklikler, nükleer ve radyoaktif atık tesislerinde bağımsız gözetimin kurumsallaşması, şeffaflığın artırılması ve güvenlik standartlarının yükseltilmesi bakımından kritik rol oynamaktadır. Avukatlar, BGŞ’lerin sözleşme hazırlıkları, vekaletname ve apostil süreçleri, gizlilik ve veri koruma yükümlülükleri, uygunsuzluk yönetimi prosedürleri ve olası idari yaptırımlar konusunda müvekkillerine hukuki danışmanlık verirken bu yeni hükümleri titizlikle dikkate almalıdır.

Yönetmelik, Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı tarafından yürütülmekte olup yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Değişiklikler, nükleer enerji hukuku alanında faaliyet gösteren hukuk profesyonellerine yeni bir çerçeve sunmakta, bağımsız denetim mekanizmasının daha etkin işlemesini hedeflemektedir. Bu düzenlemelerin uygulanmasında oluşabilecek uyuşmazlıkların çözümü, idari yargı ve idari para cezası süreçleri de avukatların ilgi alanına girmektedir. (Word count: 852)