Hukuk Alanında Araştırma Görevlisi Seçimi: HMGS Sınavı Uygun Bir Ölçüt mü?

Hukuk camiasında akademik personel alım süreçleri sıkça tartışılan bir konu. Özellikle araştırma görevlisi kadroları için kullanılan ölçütler, hem adayların haklarını hem de akademik kalitenin korunmasını doğrudan etkiliyor. Son dönemde, Prof. Dr. Rauf Karasu'nun bir yazısında dile getirdiği gibi, ALES puanı yerine Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) puanının esas alınması önerisi gündeme geldi. Bu öneri, ilk bakışta ironik bir eleştiri gibi görünse de ciddiyet taşıyor. Ancak hukuk profesyonelleri açısından bu yaklaşım, ölçme-değerlendirme ilkeleri, eşitlik prensibi ve akademik özgürlük bağlamında derin sorunlar barındırıyor.

HMGS'nin Amacı ve Sınırlılıkları

HMGS, avukatlık, hakimlik, savcılık ve noterlik gibi uygulama odaklı meslekler için tasarlanmış bir sınav. Temel amacı, adaylarda asgari hukuk bilgisi seviyesini tespit ederek mesleki filtreleme yapmak. Bu bağlamda, ezber ağırlıklı soru yapısı eleştirilse de, pratik hukuk uygulamasına yönelik bir standart sağlama hedefini taşıyor. Ne var ki, bu sınavı akademik kariyer girişi için kullanmak, kategorik bir uyumsuzluk yaratır.

Araştırma görevliliği, bilimsel araştırma, eleştirel analiz, metodolojik yaklaşımlar ve orijinal akademik üretim gerektirir. HMGS'de yüksek puan alan bir aday, otomatik olarak üstün akademik potansiyele sahip sayılmaz. Tersine, sınavın ezber odaklı yapısı, yaratıcı düşünme veya disiplinlerarası yaklaşımları ölçmekten uzak kalır. Bu durum, Anayasa'nın eşitlik ilkesine (Madde 10) ve kamu hizmetine girişte liyakat esasını (Kamu Görevlileri Hakkında 657 Sayılı Kanun) zedeleme riski taşır.

ALES Eleştirisi ve Alternatif Çözümler

Öneride ALES'in hukuk bilgisini ölçmediği vurgulanıyor. Bu doğru bir tespit; ALES genel akademik yetenek testi olsa da alan spesifik değil. Ancak çözüm olarak HMGS'yi ikame etmek, "ya bu ya o" ikiliğini aşamaz. Daha dengeli bir sistem için şu unsurlar geliştirilebilir:

• Alan Bilgisi Sınavları: Hukuk metodolojisi, bilimsel araştırma teknikleri odaklı.
• Yazılı Bilim Sınavları: Tez önerisi veya makale analizi.
• Mülakatlar: Akademik üretim potansiyelini değerlendiren jüri görüşmeleri.
• Lisans Not Ortalaması Ağırlığı: ALES yüksek olsa bile düşük not ortalamalı adayları eleme.

Bu yöntemler, Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde halihazırda kısmen uygulanıyor. HMGS'nin "nesnel" olduğu iddiası da tartışmalı; hiçbir merkezi sınav mutlak nesnel değildir. Soru bankasının perspektifi, ölçtüğü beceriler (ezber vs. analiz) subjektif unsurlar içerir.

Eşitlik İlkesi ve Disiplinlerarası Adaletsizlik

Türkiye'de tıp, mühendislik veya iktisat gibi disiplinlerde araştırma görevlisi alımında mesleki yeterlilik sınavı zorunlu değilken, yalnızca hukuk için HMGS şartı getirmek, Anayasa Madde 10'un eşitlik ilkesini ihlal eder. Benzer durumdaki adaylar arasında ayrımcılık yaratır. Eğer akademik kalite hedefleniyorsa, tüm alanlar için uniform bir sistem şarttır – ya da hiçbiri için değil.

Avukatlar ve akademisyenler açısından bu, Yargıtay ve Danıştay içtihatlarında vurgulanan "eşit işlem" prensibine aykırı. Hukuk fakültesi mezunlarını ekstra yükümlülükle dezavantajlı kılmak, mesleki rekabeti bozar.

Akademik Özgürlük ve Uzun Vadeli Etkiler

Akademi, mevcut hukuku tekrar etmekle yetinmez; eleştirir, dönüştürür ve yeniler. HMGS gibi standart testler, konvansiyonel düşünceyi ödüllendirirken alternatif profilleri dışlar. Bu, Anayasa Madde 27'deki bilimsel özgürlüğü ve YÖK Yönetmeliği'ndeki akademik çeşitliliği zedeler. Uzun vadede hukuk bilimi stagnasyona uğrar.

Pratik Öneriler Hukuk Profesyonellerine

• Dava Potansiyeli: HMGS zorunluluğu getirilirse, idari yargıda iptal davaları açılabilir (2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu).
• YÖK Lobi: Fakülteler, YÖK'e dengeli ölçüt talebi ile başvurmalı.
• Kendi Sistemlerimizi Geliştirin: Üniversiteler, özerk mülakat ve bilim sınavı modellerini güçlendirmeli.

Sonuç olarak, akademik kaliteyi artırma amacı noble olsa da HMGS çözümü rasyonel değil. Hukukçular olarak, ölçüm araçlarımızı akademinin ruhuna uygun kılmalıyız. Bu tartışma, tüm akademik alım süreçlerini yeniden değerlendirme fırsatı sunuyor.

(Yaklaşık 750 kelime)