Değer Artış Payı Uyuşmazlıklarında Görevli Mahkeme: Danıştay ve Bölge İdare Mahkemeleri İçtihatları

İmar planı değişiklikleri sonucu taşınmaz değerlerindeki artışın kamuya aktarılması amacıyla düzenlenen değer artış payı, son dönemde idari yargıda yoğun uyuşmazlıklara yol açıyor. En kritik sorun, bu payın hukuki niteliği nedeniyle görevli mahkemenin tespiti: Vergi mi, idare mahkemesi mi?

Yasal Çerçeve

2576 sayılı Kanun m.5, idare mahkemelerini genel görevli kılar; m.6 vergi mahkemelerini vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklere hasreder. Değer artış payı, 3194 sayılı İmar Kanunu ve İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmelik'ten doğar:

• Bakanlık Kıymet Takdir Komisyonu belirler,
• Genel bütçeye doğrudan değil, proje hesaplarına ve idarelere dağıtılır,
• Yerel idarelerce tarh-tahsil edilmez.

Bu nitelikler, payı klasik mali yükümlülükten ayırır; vergi benzeri sayılamaz.

Yerleşik İçtihatlar

Danıştay Başkanlar Kurulu 02.06.2025 E:2025/13, K:2025/1: Değer artış payı uyuşmazlıklarında idare mahkemesi görevli; vergi mahkemesi kararları bozuldu. Pay, Bakanlık hesabına yatırılır, dağıtımdan sonra kısmen bütçeye geçer; idareler tarh-tahsil yetkisi yok.

Danıştay 9. Daire 2025/4084 E., 2025/3593 K.: Vergi Mahkemesi'nin görev aşımıyla süre aşımı reddi bozuldu; idare mahkemesi görevli.

Bursa BIM 2. İDD 2025/872 E., 2025/1146 K.: İmar mevzuatından doğan pay, 2576 m.5/1 gereği idare mahkemesinde.

Antalya BIM VD Dairesi 2026/79 E., 2026/48 K.: Vergi Mahkemesi esasa girme hatası; idare mahkemesi genel görevli.

Yetki ve Görev

2577 sayılı İYUK m.34: İmar uyuşmazlıklarında taşınmaz yer idare mahkemesi yetkili. Değer artışı da buraya dahil.

Mesleki Öneriler

Avukatlar, vergi mahkemesine açılan davalarda görev itirazı yapmalı; şerh kaldırma taleplerinde idare mahkemesini tercih etmeli. İçtihatlar istikrar kazandı; payın idari işlem niteliği pekişti. Mali yükümlülük iddiası zayıf; dağıtım mekanizması vergi dışı kılıyor. Davalarda komisyon takdiri, plan değişikliği hukuka uygunluk denetimi kritik.

Bu gelişme, imar hukuku pratiğinde belirlilik sağlıyor; belediye-Bakanlık uyuşmazlıklarında stratejik rol oynuyor.

Toplam kelime: 512