Danıştay İDDK'nun 2019/3048 E., 2021/1271 K. sayılı Kararı: Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisans Sahiplerinin Kalite Kontrol Yükümlülüğü ve İdari Para Cezası

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), 2019/3048 Esas, 2021/1271 Karar sayılı ilamı ile petrol piyasasında dağıtıcı lisansı sahiplerinin kalite kontrol ve bayi denetim yükümlülüklerini, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) kararları çerçevesinde önemli biçimde değerlendirmiştir. Dava, dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirkete, 2010 yılı içerisinde EPDK'nın 1240 sayılı kararının 4/e bendindeki yükümlülüğü yerine getirmediği gerekçesiyle 5015 sayılı Kanun m.19/2-a-4 uyarınca 686.784,00 TL idari para cezası verilmesi işleminin iptali talebine ilişkindir.

Dava konusu işlem, şirketin tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapma ve bayilerde kaçak petrol satışını önleyen denetim sistemi kurma yükümlülüğünün ihlaline dayanmaktadır. EPDK'nın 27.06.2007 tarih ve 1240 sayılı kararı m.4/e, ihbar ve şikayet dışındaki durumlarda yılda en az bir defa bayi tesislerinden her akaryakıt türünden numune alınmasını ve Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmelik'teki analizlerin yaptırılmasını zorunlu kılmaktadır.

Danıştay 13. Dairesi, ilk kararında somut bir denetim ve inceleme yapılmadığını, yalnızca evrak incelemesiyle ceza uygulandığını, fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ortaya konulamadığını belirterek işlemi iptal etmiştir. Temyiz üzerine İDDK, dosyayı incelemiş ve Daire kararını bozmuştur.

Kurul kararında, 4628 sayılı Kanun m.5/B-h ve 5015 sayılı Kanun m.7/6-7 hükümleri hatırlatılmıştır. Dağıtıcılar, bayilerde kaçak petrolü önleyen teknolojik denetim sistemi kurmak, kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak ve bayilik iptallerini Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Somut olayda, EPDK'nın yazı ile istenen tabloların incelenmesi sonucunda yükümlülüğün yerine getirilmediği tespit edilmiş, savunma alınmış ve savunma yetersiz görülerek ceza verilmiştir.

İDDK, davacının 29.09.2010 tarihli cevabi yazısında ve 21.02.2011 tarihli savunmasında, 2010 yılı yükümlülüğünün yerine getirilmediğinin ve 2011'de yapılmasının planlandığının açıkça belirtildiğini vurgulamıştır. Bu durumda fiilin somut olarak ortaya konulamadığından bahsedilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Daire'nin "eksik inceleme" gerekçesi, bu somut beyanlar karşısında hukuki isabet taşımamaktadır.

Kararda ayrıca, 1240 sayılı kararın ilgili bendinin 2015 yılında yürürlükten kaldırıldığına da değinilmiş, ancak cezanın tesis edildiği tarihteki mevzuatın uygulanacağı belirtilmiştir. Kurul, idari para cezasının, Kanun'un verdiği yetki çerçevesinde ve usulüne uygun olarak tesis edildiği kanaatine varmıştır.

Karara iki karşı oy yazılmıştır. İlk karşı oy, 5015 sayılı Kanun m.21 uyarınca idari para cezası öncesi ön araştırma veya soruşturma yapılmasının zorunlu olduğunu, bu usulün yerine getirilmediğini belirterek iptal yönünde oy kullanmıştır. İkinci karşı oy ise Daire kararının usul ve hukuka uygun olduğunu savunmuştur.

Bu karar, idare hukuku açısından idari para cezası tesisinde somut tespit zorunluluğunu, savunma alınması usulünü ve mevzuatın zaman bakımından uygulanmasını irdelemesi bakımından değerlidir. Avukatlar için, lisans sahiplerinin periyodik yükümlülüklerini (numune alma, analiz yaptırma) ispat yükü, EPDK kararlarının bağlayıcılığı ve idari işlemin iptali davalarında delil değerlendirmesi konularında önemli bir emsal teşkil etmektedir.

Petrol piyasasının düzenlenmesi, şeffaflık, rekabet ve tüketici güvenliği açısından kritik öneme sahiptir. 5015 sayılı Kanun m.7 ve m.19 hükümleri, lisans sahiplerine ağır idari sorumluluklar yüklemekte, EPDK'nın denetim yetkisini güçlendirmektedir. Karar, yalnızca evrak incelemesiyle yetinilmeyip, beyanların somut fiille ilişkilendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

Sonuç olarak İDDK, dava konusu idari para cezası işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatiyle Daire kararını bozmuş ve dosyayı yeniden karar verilmek üzere ilgili Daireye göndermiştir. Bu içtihat, benzer lisans ihlali davalarında savunma ve delil sunumunda titizlik gösterilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. (Word count: 678)