Danıştay İDDK'nın 2021/1828 E., 2021/1630 K. Sayılı Kararı: Anayasa Mahkemesi İptal Kararlarının Etkisi ve Geriye Yürümeme İlkesi

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun (İDDK) 2021/1828 Esas, 2021/1630 Karar sayılı ilamı, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının idari işlemler üzerindeki etkisini, geriye yürümeme ilkesini ve hukuk devleti gerekliliklerini derinlemesine incelemektedir. Bu karar, yükseköğretim alanında görev yapan öğretim üyelerinin idari pozisyonlara seçilme yasağına ilişkin uyuşmazlıkta, avukatların idari yargı pratiğinde başvurabileceği kritik bir emsal niteliğindedir.

Dava, ... Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde profesör olarak görev yapan davacının, ana bilim dalı başkanlığı seçimlerine adaylık başvurusunun reddine karşı açılmıştır. Ret gerekçesi, 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 40. maddesiyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 36. maddesine eklenen fıkra uyarınca, mesai saatleri dışında serbest meslek icra eden öğretim üyelerinin anabilim dalı başkanı olamayacağıdır. İlk derece idare mahkemesi, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı nedeniyle işlemin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. Ancak Danıştay 8. Dairesi, iptal kararının yürürlüğe giriş tarihinin ertelenmesi nedeniyle işlemin tesis edildiği tarihte normun yürürlükte olduğunu belirterek bozma kararı vermiştir. İdare Mahkemesi ısrarında bulununca dosya İDDK'ya gelmiştir.

Anayasa'nın 153. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesi, iptal kararlarının Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla yürürlükten kalkacağını, ancak gerekli hallerde yürürlüğe giriş tarihinin bir yılı geçmemek üzere ertelenebileceğini düzenlemektedir. İptal kararları geriye yürümez ve herkesi bağlar. Anayasa Mahkemesi, 650 sayılı KHK'nın 40. maddesini Yetki Kanunu kapsamında olmadığı gerekçesiyle iptal etmiş, ancak hukuki boşluk nedeniyle iptal hükmünün altı ay sonra (01.07.2013) yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Karar 01.01.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

İDDK, iptal kararının erteleme süresinde normun hukuk aleminde sonuç doğurduğunu vurgulamıştır. Dava konusu işlem, iptal kararının yürürlüğe girmediği tarihte tesis edildiğinden hukuka uygundur. Ayrıca, Anayasa Mahkemesi kararının esasa değil şekle ilişkin olduğu, kanun koyucunun benzer düzenlemeyi 6514 sayılı Kanun'la yaparak esası incelediği ve Anayasa'ya aykırılık görmediği belirtilmiştir. Kararda, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı, gerekçelerinin bütünlüğü ve yargı mercilerini etkilemesi detaylı analiz edilmiştir. İptal kararlarının geriye yürümemesi, kazanılmış hakları korur; ancak Anayasa'nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesi gereği, aykırılığı bilinen normlara dayalı davaların çözümü Anayasa'ya aykırı düşmez.

Avukatlar için bu karar, idari işlemlerde normun tesis anındaki yürürlük durumunun, erteleme sürelerinin ve Anayasa Mahkemesi gerekçelerinin bağlayıcılığının önemini vurgular. Benzer uyuşmazlıklarda, iptal kararının Resmi Gazete yayım tarihi, erteleme süresi, yeni düzenleme yapılıp yapılmadığı ve gerekçelerin bütünlüğü titizlikle incelenmelidir. Karar, Anayasa md. 153'ün erteleme hükmünün idare ve kişiler için de geçerli olduğunu, aksi halde açıkça belirtilmesi gerektiğini belirtir. Sonuçta, İDDK ısrar kararını bozmuş, yeniden karar verilmek üzere dosyayı mahkemeye göndermiştir. Karşı oy, ısrar kararının usul ve hukuka uygun olduğunu savunmuştur.

Bu içtihat, idari yargıda Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisini netleştirerek avukatların savunma stratejilerine rehberlik eder. Özellikle yükseköğretim hukuku ve idari görev yasaklarında, normun zaman bakımından uygulanması kritik öneme sahiptir. Karar, hukuk devleti ilkesini güçlendirerek benzer davalarda tutarlılık sağlar. (Kelime sayısı: 728)