AYM: 12 Yılı Aşan Yargılama Süresi Yaşam Hakkının Usul Boyutunu İhlal Eder

Anayasa Mahkemesi (AYM), Nihari Kaya ve Diğerleri Başvurusu (2022/2450, 17/2/2026) ile tıbbi ihmal sonucu ölüm iddiasına ilişkin dava sürecinin makul süreden fazla uzaması nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, idari yargılamalarda süre garantisinin kritik önemini vurgulayan avukatlar için önemli bir içtihat niteliği taşıyor.

Olayın Özeti ve Yargılama Süreci

Başvurucular, Nihari Kaya'nın eşi A.K.'nın 4-6 Mayıs 2013'te Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Servisi'ne baş, kulak ve boğaz ağrısı şikayetleriyle başvurduğunu, akut otitis ve tonsilit teşhisiyle taburcu edildiğini belirtiyor. Aynı gün Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi'ne sevk edilen A.K., 9 Mayıs 2013'te menenjit ve beyin apsesi komplikasyonları nedeniyle hayatını kaybetti.

Başvurucular, 4 Aralık 2013'te Sağlık Bakanlığı aleyhine Van 1. İdare Mahkemesi'nde (E.2023/1351) 50.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat talebiyle tam yargı davası açtı. Dava, idarenin teşhis ve tedavi sürecindeki kusuru iddiasına dayanıyordu.

Yargılama, Adli Tıp Kurumu raporları için defalarca dosya iadesi yaşadı:

• 10 Temmuz 2015 ve 27 Mayıs 2016 ara kararlarıyla belgeler celp edildi.
• 15 Mart 2017'de Adli Tıp'tan kusur raporu istendi; raporlar 5 Temmuz 2017, 9 Ekim 2017, 7 Mart 2018 ve 27 Şubat 2019'da eksiklik gerekçesiyle iade edildi.
• Belgelerin (beyin BT'si, hekim beyanları) temini 2018'e sarktı; bazı kayıtlar imha edildiği gerekçesiyle ulaşılamadı.

Van 1. İdare Mahkemesi, 2 Aralık 2019'da maddi tazminatı reddetti, 100.000 TL manevi tazminata hükmetti. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi (22 Nisan 2022), idarenin belge saklama yükümlülüğünü ihlal ettiğini belirterek kaldırdı. Yeniden yargılamada mahkeme 29 Aralık 2023'te 1.688.422,58 TL maddi ve 210.000 TL manevi tazminata hükmetti. İstinaf (Erzurum BIM 6. İdari Dava Dairesi, 19 Şubat 2025) reddedildi; temyiz derdest.

Bireysel başvuru 10 Ocak 2022'de yapıldı; inceleme tarihi itibarıyla dava 12 yıldan fazla sürdü.

AYM'nin Hukuki Değerlendirmesi

AYM, yaşam hakkının usul boyutunu (Anayasa m.17) inceledi. Tıbbi ihmal davalarında devletin etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğü vurgulandı (Nafia Sevin Ergün Sefada, §61; Ayhan Keçeli, §84). Makul süre şartı, gerçeklerin aydınlatılması ve benzer hataların önlenmesi için zorunlu.

Kabul Edilemezlik: Koruma yükümlülüğü iddiası (maddi boyut), temyiz derdest olduğundan tüketilmemiş yol gerekçesiyle reddedildi.

İhlal: Yargılama 4 Aralık 2013'te başladı, 12+ yıl sürdü. Başvuruculardan kaynaklı 5 aylık gecikme (ıslah dilekçeleri) hariç, uzama haklı/makul değil. Adli Tıp yazışmaları ve belge eksiklikleri süreci uzattı.

Giderim: Yeniden yargılama mümkün değil; 330.000 TL manevi tazminat + 40.000 TL vekalet ücreti.

Avukatlar İçin Mesleki Değer

Bu karar, idari yargıda belge temini ve Adli Tıp süreçlerini hızlandırma yükümlülüğünü pekiştiriyor. Avukatlar, ara kararlarla delil celbini erken sağlamalı; idarenin saklama kusurunu (hizmet kusuru) somut delillerle kanıtlamalı. Yaşam hakkı usul boyutu, sonuçtan bağımsız makul süre gerektirir (Ayşe Terzi, §12). Tıbbi ihmal davalarında bilirkişi/ek rapor talepleri stratejik; ıslah usulü dikkatli kullanılmalı.

Karar, Danıştay ve idare mahkemelerine emsal: Uzun yargılamalar AYM'ye taşınabilir. Avukatlar, UYAP takibiyle süreci kısaltmalı.

İlgili İçtihatlar:

• Perihan Uçar (2013/5860)
• Gökhan Yiğit Koç (2019/25727)

(Kelime: 612)