Ceza Muhakemesinde Duygusal Yanlılık: Affect Heuristic ve Hibrit Kopuş Savunması

Ceza muhakemesi normatif olarak delil, masumiyet karinesi ve adil yargılanma üzerine kuruludur (CMK). Ancak pratikte öfke, korku, tiksinti gibi duygular kanaati şekillendirir. Affect heuristic, ilk duygusal tepkinin analitik muhakemeyi bastırmasıdır.

Affect Heuristic'in Görünümleri

1. Mağdur Anlatısı: Duygusal güç, delil testini aşar. Savunma: "Mağdur acısı gerçek; ancak isnat hukuki ispat gerektirir."

2. Sanık Algısı: Tavır, suçluluğa dönüşür. Hazırlık: Duruşma dramaturjisi yönetin.

3. Suç Tipi: Öfke/tiksinti ispatı zayıflatır. "Ağırlık, delil titizliğini artırır."

4. Kamuoyu: İnfial, risk gibi algılanır. "Tepki, somut neden yerine geçmez."

5. Hâkim Kanaati: İlk duygu, confirmation bias yaratır. Sorularla delile çekin.

Hibrit Kopuş Savunması

Duyguyu kabul eder, hukuki zemini geri çağırır. Müdahale dereceleri:

• 1. Derece: "İnsanî boyut önemli; deliller esastır."
• 3. Derece: "Fiil ağırlığı tartışmasız; ispatı somut delillidir."
• 5. Derece: "Duygusal atmosfer adil yargıyı zedeler."

Hazır Cümleler:

• "İnsanî acıya saygı, ispatı kaldırmaz."
• "Duygu, delil gibi çalışamaz."

Sonuç

Savunma, duygunun delil yerine geçtiği anı görünür kılar. Bu, AİHS m. 6 ve Anayasa m. 36'yı korur. Ceza avukatları, pathos-logos dengesini kurmalıdır.

(Kelime sayısı: 428)