AYM Kararı: Kamulaştırmasız El Atma Bedelinin Ödenmemesi Mülkiyet ve Adil Yargılanma Haklarını İhlal Eder (B. No: 2013/711)

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım'ın (B. No: 2013/711, 3/4/2014) bireysel başvurusunu karara bağladı. Başvurucular, Esenyurt Belediyesi'nden satın aldıkları İstanbul Büyükçekmece Esenyurt Köyü 190 ada 15 parsel sayılı taşınmaza belediyenin imar planı değişikliğiyle park alanı olarak ayırarak kamulaştırmasız el atması nedeniyle açtıkları davalarda hükmedilen bedellerin ödenmemesi üzerine Anayasa'nın 35. ve 36. maddeleri ihlal edildiğini ileri sürdüler.

Olayın Özeti ve Yargı Süreci

Başvurucular, 21/8/1991 tarihinde tapuya tescil edilen taşınmazlarını 14/5/2008'de Büyükçekmece 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava konusu yaptılar. Mahkeme, 26/11/2008 tarihli E.2008/519, K.2008/1438 sayılı kararıyla taşınmazın 158.012 TL değerinden 7.000 TL'sinin dava tarihinden yasal faiziyle tahsiline, taşınmazın belediye adına tesciline hükmetti. Yargıtay 5. HD 14/12/2009 E.2009/10244, K.2009/17487 ve 8/4/2010 E.2010/5515, K.2010/6076 sayılı kararlarla onandı.

İkinci davada (11/5/2010), mahkeme 15/9/2010 E.2010/687, K.2010/959 sayılı kararıyla bakiye 151.012 TL'nin 14/5/2008'den yasal faiziyle tahsiline karar verdi. Yargıtay 29/9/2011 E.2011/5379, K.2011/15196 ve 26/3/2012 E.2011/21571, K.2012/5735 sayılı kararlarla kesinleşti.

Başvurucular, Küçükçekmece 1. İcra Md. E.2011/3809 (10.058,77 TL) ve 2. İcra Md. E.2010/10753 (198.949,30 TL) takipleri başlattı. Belediye, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.34'e dayanarak ödemeleri sıraya koyduğunu (30-31. sıra) bildirdi (11/12/2012, 5056 sayılı yazı). Ödemeler 4 yılı aşkın sürede yapılmadı.

AYM'nin Hukuki Değerlendirmesi

Adil Yargılanma Hakkı (Anayasa m.36, AİHS m.6): Mahkeme, mahkeme kararlarının icrasının "mahkemeye erişim hakkı"nın tamamlayıcı unsuru olduğunu vurguladı (Hornsby/Yunanistan, §40; Burdov/Rusya, §34). İdarelerin ekonomik gerekçeyle nihai kararları uygulamaması kabul edilemez (Burdov/Rusya, §35). 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici m.6/11'deki haciz yasağı, ödemeyi geciktirme nedeni olamaz. 4 yıl 1 ay 29 günlük gecikme makul değil; ihlal var.

Mülkiyet Hakkı (Anayasa m.35, AİHS 1 No.lu Protokol m.1): Mahkeme kararıyla doğan alacak "mülk"tür (Burdov/Rusya, §40). İdarelerin iyi yönetişim ilkesi gereği tutarlı davranması zorunludur (Krstic/Sırbistan, §78). Haciz yasağı kamu hizmetlerini korur ancak ödemeyi imtina nedeni değil; adil denge bozuldu, ihlal var.

Tazminat ve Sonuç: Her başvurucuya 6.650 TL manevi tazminat, 1.698,35 TL gider ödendi. Maddi tazminat reddedildi (faiz yeterli). Karar Esenyurt Belediyesi'ne gönderildi.

Avukatlar İçin Mesleki Değer

Bu karar, idarelerin 5018 s. Kanun m.34 ve 2942 s. Kanun geçici m.6'ya sığınarak icra takiplerini sonuçsuz bırakmasını engeller. Kamulaştırmasız el atma davalarında (YİBGK 1956/1-6) dava tarihi rayici esas alınır. Avukatlar, müvekkillerini AYM'ye bireysel başvuru için 30 gün içinde yönlendirmeli. İdarelere karşı "etkin icra" talebiyle yürütme durdurma ve AYM ön kararı stratejisi geliştirilebilir. Karar, AİHM içtihadıyla (Süzer/Türkiye, §115) uyumlu olup, kamu mallarının haczedilemezliği (İİK m.82, Belediye Kanunu m.15) sınırlarını çizer.

İdarelerin bütçe payı ayırma yükümlülüğü (2942 s. Kanun geçici m.6/8) ve taksitli ödeme+faiz kuralı vurgulanır. Uygulamada, icra dairelerinde "öncelikli borç" itirazları artacak. Hukukçular, 6216 sayılı Kanun m.50'ye göre yeniden yargılama veya tazminat yolunu değerlendirmeli.

(Kelime sayısı: 652)