AİHM Kararlarının Türk Yargısındaki Bağlayıcılığı: Uluslararası ve Anayasal Perspektif

AİHM Kararlarının Bağlayıcılığı: Uluslararası Hukuk ve Anayasal Düzen

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının Türk yargısındaki konumu, sıkça tartışılan bir husus. AİHS m.46'ya göre devlet, ihlali giderme yükümlülüğündedir; ancak iç hukukta normları otomatik ilga etmez. Anayasa m.90, milletlerarası andlaşmaları kanun üstü kılar; temel haklarda önceliklidir.

Uluslararası Boyut: AİHS m.46 ve Yükümlülükler

AİHM, temyiz mahkemesi değil; ihlal tespit eder. Bağlayıcılık: Bireysel (yeniden yargılama) ve genel tedbirler (mevzuat değişikliği). Kararlar inter partes etki doğurur; emsal değeriyle standart oluşturur. Türk yargısı, AİHM içtihadını AİHS yorumu için kullanır.

Anayasal Çerçeve: Anayasa m.90

Usulüne göre andlaşmalar kanun hükmündedir; temel haklarda üstündür. AYM, AİHM kararlarının norm ilga etmediğini vurgular. Uyum: Yorumla veya yasamayla sağlanır. Yargıtay CGK, AİHS'ye uygun yorumu zorunlu kılar.

Usul Mekanizmaları

• CMK m.311/1-f: AİHM ihlaliyle kesinleşmiş hükümde yeniden yargılama (1 yıl süre).
• HMK m.375/1-i: Hukukta yargılamanın iadesi.
• 6216 sayılı Kanun m.50: AYM bireysel başvuru sonrası yeniden yargılama.

Sınırlar: Kanunilik ve Yargı Bağımsızlığı

Ceza hukukunda kanunilik (Anayasa m.38), AİHM içtihadıyla norm kaldırmayı sınırlar. Yorum mümkünse yapılır; değilse yasa değişikliği. AİHM, 'nasıl karar ver' demez; ihlali gider.

Sonuç: Etkili Ama Usullü Bağlayıcılık

AİHM kararları devlet için bağlayıcı, yargı için yorum standardı ve usul sebebidir. AYM bireysel başvuru, iç uyumu artırır. Avukatlar, bu mekanizmaları stratejik kullanmalı. (Kelime sayısı: 456)