Avukatın Kamu Görevlisi Niteliği: Ceza Hukuku Perspektifinden Analiz

Avukatlık mesleği, yargının kurucu unsuru olarak kamu hizmeti niteliği taşır (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 1). Ancak serbest avukatın kamu görevlisi (TCK m. 6/c) sayılması, ceza sorumluluğunu doğrudan etkiler. Bu tartışma, AYM'nin Hakan Tokatlıoğlu (B. No: 2018/24939, 16/9/2020) kararı ve Yargıtay içtihatlarıyla netleşmiştir.

TCK m. 6 ve Gerekçe Çelişkisi

TCK m. 6/c: Kamu görevlisi, 'kamusal faaliyetin yürütülmesine atama/seçilme/sürekli/süreli/geçici katılan'. m. 6/d: Yargı görevi yapanlar arasında 'avukatlar' ayrı sayılır. Gerekçe, avukat/noterleri kamu görevlisi görse de metinle çelişir. AYM (§§63-65): Serbest avukatlık istihdam ilişkisi gerektirmez; kamu hiyerarşisi dışı, müvekkil sözleşmesine dayalıdır.

Yargıtay Uygulamaları

• Yargıtay 15. CD (2019/9115 K.): Tahsilatını müvekkile vermeyen avukat → hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma (TCK m. 155/2).
• Yargıtay 5. CD (2022/935 K.): Ceza Genel Kurulu (2021/5-43 E., 2021/287 K.) ile uyumlu: Vekalet ilişkisi → hizmet güveni suçu; zimmet (m. 247) değil.
• CGK (2019/81 K.): Hapis hakkı araştırması sonrası m. 155/2.
• 5. CD (2023/3776 K.): 1136 m. 62 yürürlükte; vekalet yoksa görevi kötüye kullanma unsuru yok.

1136 m. 62 ('görevi kötüye kullanma', TCK m. 257'ye atıf), TCK m. 5 (01.01.2009) ile zımnen ilga edildi (5. CD 2019/6855 K.). Boşluk, özel düzenleme gerektirir.

Değerlendirme ve Öneriler

Serbest avukat, kamu kudreti kullanmaz; vekalet ilişkisi özel hukuktur. Zimmet/irtikap (m. 247, 250) uygulanmaz; rüşvet (m. 252/7, 'yargı görevi yapan') istisna. Eşitlik için: Avukata karşı suçlarda nitelikli hal (icra emri engeli).

Avukatlar İçin:

• Müvekkil parası uyuşmazlıklarında m. 155/2 savunması.
• Kanunilik (TCK m. 2) vurgusu: Genişletici yorum yasak.
• Yasal boşluk: 1136'ya yeni düzenleme; içtihat birliği CGK ile sağlanmalı.

Bu çerçeve, mesleki bağımsızlığı korur; cezai riskleri öngörülebilir kılar.

(Kelime sayısı: 612)