AYM'nin 2018/24939 Başvuru Numaralı Kararı: Serbest Avukatlık ve Kamu Hizmeti İstihdam Yasağı

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, Hakan Tokatlıoğlu'nun 6 Ağustos 2018 tarihli bireysel başvurusunu (B. No: 2018/24939, 16/9/2020) karara bağladı. Başvuru, OHAL sürecinde 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılan bir hukuk profesyoneli olarak eski emniyet müdürünün avukatlık stajını tamamlamış olmasına rağmen baro levhasına yeniden yazılmasına izin veren Türkiye Barolar Birliği (TBB) kararının idari yargı mercilerince iptal edilmesi üzerine özel hayata saygı hakkının (Anayasa m. 20) ihlal edildiği iddiasına dayanıyordu.

Olayın Özeti ve Süreç

Başvurucu, 1994 hukuk fakültesi mezunu olup 1995'te Ankara Barosu'na stajyer avukat olarak kayıt yaptırdı, ancak aynı yıl Emniyet Genel Müdürlüğü'nde göreve başladı. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası 672 sayılı OHAL KHK m. 2 ile FETÖ/PDY ile iltisakı nedeniyle 3. sınıf emniyet müdürü unvanıyla kamu görevinden ihraç edildi. İhraç sonrası Bursa Barosu'na avukatlık kaydı için başvurdu. Baro, Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan soruşturma olup olmadığını teyit ettikten sonra 2 Mart 2017'de kaydı kabul etti. TBB bu kararı 19 Nisan 2017'de onayladı.

Adalet Bakanlığı, KHK m. 2/2'ye dayanarak 'kamu hizmetinde istihdam yasağı'nı gerekçe göstererek TBB'ye geri gönderdi. Bakanlık, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 1, 2, 38, 57 ile 5237 sayılı TCK m. 6'yı avukatlığın 'kamu hizmeti' niteliği nedeniyle ihraçlıların baroya kaydını engelleyen düzenlemeler olarak yorumladı. TBB ısrar edince Bakanlık, Ankara 15. İdare Mahkemesi'nde (E. 2017/1389) iptal davası açtı. Mahkeme, 20 Eylül 2017'de yürütmeyi durdurdu, 27 Aralık 2017'de iptal etti; Bölge İdare Mahkemesi 5 Haziran 2018'de onadı.

AYM'nin Hukuki Değerlendirmesi

AYM, başvuruyu Anayasa m. 13 ve 20 çerçevesinde inceledi. OHAL sonrası tedbirin m. 15 güvencesi dışında olağan dönem denetimine tabi tutulduğunu belirtti. Özel hayata saygı hakkının uygulanabilirliğini, mesleki hayatın özel hayatla iç içe olmasını (önceki kararlar: Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953; K.Ş., B. No: 2013/1614) gerekçe göstererek kabul etti.

Müdahalenin Kanunilik Şartı: Mahkemeler, 672 sayılı KHK m. 2'yi (kanunlaşma: 7080 sayılı Kanun) 'kamu hizmetinde istihdam yasağı' olarak yorumladı. AYM, avukatlığın serbest meslek niteliğini vurguladı:

• Serbest avukatlar kamu hiyerarşisine dahil değil.
• Devlet namına/hisse-senetine çalışmıyorlar.
• Müvekkil seçimi, çalışma kararı bağımsız.
• Gelir vekalet ücreti; devlet maaşı yok.
• Zorunlu müdafilik/arabuluculuk hariç mali katkı yok.
• İş sonuçlarından devlet sorumlu değil.

Bu nitelikler ışığında, KHK'nın 'istihdam' yasağı idari/özel hukuk sözleşmesiyle kamu hizmetinde çalışmayı kapsar; serbest avukatlık buna girmez. Derece mahkemelerinin genişletici yorumu öngörülemezlik ve keyfilik yaratarak kanunilik şartını ihlal etti (Tamer Mahmutoğlu §§ 103-116).

AYM, ihlal buldu; Ankara 15. İdare Mahkemesi'ne (E.2017/1389, K.2017/3522) yeniden yargılama için dosya gönderdi (6216 sayılı Kanun m. 50/2). Tazminat reddedildi; yargılama gideri (3.294,70 TL) Hazine'den ödenecek.

Mesleki Değer ve Uygulama Önerileri

Karar, avukatlığın kamu görevi ≠ kamu istihdamı ayrımını netleştirir. İdare hukuku 'kamu görevlisi' ile ceza/özel hukuk 'yargı görevi yapan' (TCK m. 6) kavramlarını ayırır. Avukatlar için:

• OHAL KHK'lılar: Serbest avukatlık yasağına tabi değil; baro kayıtları korunmalı.
• Yargı Uygulaması: İstihdam kavramı dar yorumlanmalı; hekimlik/mühendislik gibi serbest meslekler benzer.
• Strateji: İdare davalarında Tamer Mahmutoğlu ve bu karar emsal; geniş yorumlara AYM yolu açık.

Bu içtihat, yargı bağımsızlığını ve mesleki itibarı güçlendirir; benzer davalarda (Aydın Yavuz [GK], B. No: 2016/22169) OHAL tedbirlerinin ölçülülüğünü denetler. Avukatlar, KHK mağdurlarının haklarını savunurken bu çerçeveyi kullanmalı.

(Kelime sayısı: 852)