Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2024/1293 E., 2024/3188 K. Kararı: Fatura ve İrsaliye İmzalarının Alacak İspatındaki Rolü

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Ticari Alacak Uyuşmazlığındaki Yaklaşımı

Ticari alacak davaları, Türk hukukunda sıkça karşılaşılan uyuşmazlık türlerinden biridir. Özellikle fatura ve sevk irsaliyelerine dayalı taleplerde, ispat yükünün dağılımı ve belgelerin delil gücü mahkemelerin odak noktasıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2024/1293 E., 2024/3188 K. sayılı kararı (24.04.2024), bu hususlarda yol gösterici niteliktedir. Karar, Ticaret Mahkemesi'nin 2021/836 E., 2022/330 K. sayılı kısmen kabul hükmünü onamış, davacı vekilinin karar düzeltme talebini ise 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK) m. 442 uyarınca reddetmiştir.

Davanın Özeti ve Tarafların İddiaları

Davacı vekili, müvekkilinin davalıya çeşitli tarihlerdeki faturalar karşılığında mal teslim ettiğini, sevk irsaliyeleriyle belgelendiğini, ancak borcun ödenmediğini ve cari hesap ekstresine yanıt alınamadığını savunmuştur. Bu kapsamda ilamsız icra takibi başlatılmış, davalının itirazı üzerine itirazın iptali ve icra inkar tazminatı talep edilmiştir. Davalı ise cevap dilekçesi sunmamıştır.

Mahkeme, fatura temelli alacaklarda ispat yükünün davacıda olduğunu belirterek, davalının cevapsız kalmasını inkar saymış; ancak davacının ticari defterlerini usulüne uygun bulmamıştır. İncelenen 13 fatura (toplam 230.255,03 TL) arasından 221.129,84 TL'lik kısım icraya konu edilmiş, fakat 20.04.2009 tarihli 6.181,90 TL'lik fiyat farkı faturası (davalı imzası ve teamül yokluğu nedeniyle) ile 23.07.2009 tarihli 9.119,63 TL'lik fatura (imzasız irsaliye nedeniyle) reddedilmiştir. Kalan 11 faturada imzalı irsaliyeler nedeniyle alacak kabul edilmiş, 214.953,50 TL alacak üzerinden davacı defterlerindeki 174.758,64 TL ödeme mahsup edilerek net 40.194,86 TL alacak tespit edilmiş; itirazın bu miktar yönünden iptaline ve icra inkar tazminatına hükmedilmiştir.

Temyiz ve Karar Düzeltme Süreci

Davacı vekili temyiz etmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 24.10.2023 tarihli 2022/6915 E., 2023/6120 K. kararıyla onamıştır. Karar düzeltmede davacı, davalının ticari defter sunmadığını, 2008 devir bakiyesinin reddedilmesini, imzalı fatura ve irsaliye teamülünü, vergi dairesi araştırmasını gerekçe göstermiş; ancak Daire, HUMK m. 440'daki hallerin oluşmadığını belirterek talebi reddetmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Mesleki Dersler

Bu karar, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 67 ile HUMK m. 440-442'yi temel alarak, fatura ve irsaliye imzalarının ispat gücünü vurgular. Anahtar hususlar:

1. Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m. 222 ve TTK m. 64-88): Usulüne uygun tutulmayan defterler delil değeri taşımaz. 2008 devir bakiyesi gibi kayıtlar, ayrı ispat gerektirir.

2. Fatura ve İrsaliye İlişkisi: Fatura alacak karinesi yaratır (TTK m. 21), ancak teslimin ispatı için imzalı irsaliye şarttır. İmzasız veya teamülsüz faturalar (fiyat farkı gibi) reddedilir. Davalının meşruhatlı davete uymaması, imzaları kabulüne yol açar.

3. Mahsup ve Netleştirme: Davacı defterlerindeki ödemeler mahsup edilir; net alacak belirlenir.

4. Karar Düzeltme Sınırlılıkları: HUMK m. 440'daki mutlak haller dışında kabul edilmez.

Avukatlar için pratik çıkarımlar: Ticari davalarda irsaliye imzalarını güçlendirin, defter tutumunu TTK standartlarına uyun. Vergi beyanları (BA/BS formları) destekleyici delildir. Bu içtihat, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bozma kararına dayanarak istikrar sağlar.

Karar, ticari hayatın dinamiklerinde belgelerin vazgeçilmezliğini pekiştirir. Detaylı inceleme, benzer davalarda stratejik avantaj sağlar. (Kelime sayısı: 652)